Nhắc đến Phú Yên là nhắc đến một vùng đất có đường bờ biển dài, những làng chài lâu đời và nhiều thế hệ ngư dân lớn lên cùng sóng nước.

Trong đời sống của cư dân miền biển xứ Nẫu, nghề câu mực và câu cá ngừ đại dương không chỉ tạo sinh kế mà còn gắn với kinh nghiệm đi biển, kỹ năng đánh bắt và những chuyến vươn khơi kéo dài nhiều ngày.

Đặc biệt, Phú Yên còn được biết đến là nơi hình thành và phát triển nghề câu cá ngừ đại dương sớm nhất Việt Nam.

Trong câu chuyện ấy, làng biển Phú Câu ở Tuy Hòa giữ một vị trí đặc biệt.

Đây được xem là cái nôi của nghề câu cá ngừ đại dương, từ đó kỹ thuật khai thác dần được phát triển và lan sang nhiều tỉnh ven biển miền Trung.

Phú Yên – cái nôi nghề câu cá ngừ đại dương Việt Nam

Nghề câu cá ngừ đại dương tại Phú Yên bắt đầu hình thành vào những năm đầu thập niên 1990.

Các tư liệu về nghề biển Phú Yên ghi nhận những ngư dân ở khu vực Phường 6, Tuy Hòa, đặc biệt là làng biển Phú Câu, là những người tiên phong tìm hiểu và phát triển phương pháp câu cá ngừ đại dương.

Trước đó, nhiều ngư dân địa phương làm nghề lưới cá chuồn, câu cá nhám và các nghề khai thác biển khác.

Từ những phát hiện và kinh nghiệm thực tế trên biển, họ dần cải tiến dụng cụ, dây câu, lưỡi câu và cách sử dụng mồi để đánh bắt cá ngừ.

Hiệu quả của phương pháp mới khiến nghề nhanh chóng phát triển.

Từ một số ít tàu ban đầu, câu cá ngừ đại dương dần trở thành một trong những nghề khai thác xa bờ quan trọng của Phú Yên.

Kinh nghiệm của ngư dân Tuy Hòa sau đó cũng được ngư dân Bình Định, Khánh Hòa và nhiều địa phương miền Trung tìm hiểu, học hỏi.

Làng biển Phú Câu – nơi khởi đầu một nghề biển đặc biệt

Nếu xây dựng bản đồ làng nghề và văn hóa biển Phú Yên trên VietAdventure, Phú Câu là một địa danh rất đáng có bài riêng.

Làng biển nằm bên vùng cửa biển Tuy Hòa, nơi nhiều gia đình có đời sống gắn với đánh bắt thủy sản.

Từ đây, những chiếc tàu nối nhau vươn ra biển lớn.

Ngư dân không chỉ đánh bắt gần bờ mà ngày càng tiến xa hơn tới các ngư trường xa bờ.

Và chính tại cộng đồng ngư dân này, nghề câu cá ngừ đại dương đã được hình thành và phát triển mạnh.

Vì vậy, Phú Câu không đơn thuần là một làng chài.

Nơi đây còn gắn với một dấu mốc quan trọng trong lịch sử nghề khai thác cá ngừ đại dương của Việt Nam.

Những chuyến biển dài ngày

Câu cá ngừ đại dương hoàn toàn khác với một chuyến đánh bắt ven bờ trong ngày.

Tàu phải đi xa.

Thời gian trên biển có thể kéo dài nhiều ngày hoặc nhiều tuần tùy chuyến biển, ngư trường và phương thức khai thác.

Trên tàu cần chuẩn bị:

• Nhiên liệu
• Nước ngọt
• Lương thực
• Đá hoặc hệ thống bảo quản
• Dây câu và lưỡi câu
• Mồi
• Thiết bị hàng hải
• Dụng cụ khai thác

Ngư dân phải tính toán đủ lượng vật tư cho cả chuyến đi.

Ở ngoài khơi, công việc diễn ra cả ngày lẫn đêm tùy phương thức khai thác.

Mỗi con cá đưa được lên tàu là kết quả của rất nhiều công sức.

Cá ngừ đại dương – “cá bò gù” của ngư dân Phú Yên

Trong đời sống ngư dân Phú Yên, cá ngừ đại dương còn gắn với tên gọi quen thuộc:

Cá bò gù.

Tên gọi dân gian này đã đi cùng những thế hệ ngư dân trong thời kỳ nghề câu cá ngừ phát triển.

Những con cá ngừ đại dương có kích thước lớn và sức khỏe mạnh.

Khi cá mắc câu, việc đưa được cá lên tàu đòi hỏi kinh nghiệm và sự phối hợp của ngư dân.

Đây không đơn thuần là chuyện kéo một sợi dây câu.

Người câu phải cảm nhận sức kéo của cá, giữ dây phù hợp và xử lý sao cho cá không thoát khỏi lưỡi.

Kinh nghiệm ấy được hình thành qua rất nhiều chuyến biển.

Nghề câu mực của ngư dân Phú Yên

Bên cạnh cá ngừ đại dương, câu mực cũng là một hoạt động khai thác quen thuộc của ngư dân Phú Yên.

Tùy khu vực và loại tàu, nghề câu mực có nhiều hình thức khác nhau.

Có những chuyến câu gần bờ.

Cũng có hoạt động câu mực ngoài khơi.

Ngư dân có thể sử dụng ánh sáng vào ban đêm để thu hút mực tập trung quanh khu vực tàu.

Khi màn đêm phủ xuống mặt biển, ánh đèn trên những chiếc tàu tạo nên một khung cảnh rất đặc trưng của nghề khai thác hải sản.

Câu mực và nghề câu cá ngừ có mối liên hệ đặc biệt

Một chi tiết rất thú vị trong nghề biển Phú Yên là:

Mực có thể được câu để làm mồi câu cá ngừ đại dương.

Trong những chuyến khai thác xa bờ, ngư dân có thể sử dụng thuyền thúng hoặc phương tiện phù hợp để câu mực.

Mực sau đó trở thành nguồn mồi cho hoạt động câu cá ngừ.

Điều này cho thấy hai nghề không hoàn toàn tách biệt.

Trong một chuyến biển, nhiều kỹ năng khai thác có thể hỗ trợ lẫn nhau.

Ngư dân Phú Yên ngày nay cũng có thể kết hợp nhiều nghề như câu cá ngừ, câu mực, lưới cá chuồn và những phương pháp khai thác khác nhằm nâng cao hiệu quả chuyến biển.

Câu mực xà lá ngoài khơi

Một hình thức khác từng được ngư dân Phú Yên phát triển là câu mực xà lá.

Mực xà lá có kích thước khá lớn.

Một số tàu câu cá ngừ đại dương kết hợp câu mực xà lá trong những chuyến khai thác xa bờ.

Đây là ví dụ cho thấy nghề biển không đứng yên.

Ngư dân liên tục điều chỉnh phương thức đánh bắt theo ngư trường, nguồn lợi, thị trường và hiệu quả của từng chuyến biển.

Từ biển về Cảng cá Đông Tác

Khi những chuyến biển kết thúc, tàu trở về bờ.

Một địa điểm đặc biệt quan trọng đối với nghề cá Tuy Hòa là Cảng cá Đông Tác.

Những con cá ngừ đại dương được đưa từ khoang bảo quản lên bờ.

Thương lái và doanh nghiệp tiến hành tiếp nhận, phân loại.

Từ đây, cá tiếp tục đi vào chuỗi tiêu thụ và chế biến.

Nếu đến khu vực cảng vào thời điểm tàu cá trở về, người ta có thể cảm nhận một khía cạnh rất khác của thành phố biển Tuy Hòa.

Không phải bãi tắm.

Không phải điểm check-in.

Mà là nhịp sống lao động của một thành phố có lịch sử gắn chặt với nghề biển.

Từ con cá ngừ đến ẩm thực Phú Yên

Nghề câu cá ngừ đại dương cũng tạo nên một phần rất quan trọng trong bản sắc ẩm thực Phú Yên.

Từ cá ngừ, người địa phương phát triển nhiều món và sản phẩm như:

• Cá ngừ đại dương phi lê
• Mắt cá ngừ đại dương
• Bao tử cá ngừ
• Gỏi bao tử cá ngừ
• Cá ngừ nướng
• Cá ngừ một nắng
• Chả cá ngừ
• Khô cá ngừ
• Ruốc cá ngừ
• Các sản phẩm chế biến từ cá ngừ

Trong đó, mắt cá ngừ đại dương đã trở thành một trong những món thường được nhắc đến khi nói về ẩm thực Tuy Hòa.

Như vậy, từ một nghề khai thác ngoài biển khơi đã hình thành cả một chuỗi văn hóa ẩm thực trên đất liền.

Không chỉ là một nghề mưu sinh

Nhìn từ góc độ du lịch và văn hóa, nghề câu cá ngừ đại dương mang giá trị lớn hơn câu chuyện đánh bắt thủy sản.

Đó còn là câu chuyện về:

Ngư dân.

Làng biển.

Tàu cá.

Kinh nghiệm đi biển.

Ngư trường.

Cảng cá.

Chợ cá.

Ẩm thực.

Và cả những gia đình sống nhờ biển qua nhiều thế hệ.

Đây là loại nội dung VietAdventure nên lưu giữ bên cạnh những bài viết về danh lam thắng cảnh.

Bởi khám phá một vùng đất không chỉ là đến nơi đẹp để chụp ảnh.

Hiểu cách người dân nơi đó sống cũng là một phần của hành trình.

Nghề biển và những hiểm nguy

Đằng sau mỗi chuyến tàu trở về với khoang cá là rất nhiều rủi ro.

Biển không phải lúc nào cũng yên.

Ngư dân phải đối mặt với thời tiết thay đổi, sóng lớn, sự cố tàu thuyền và những tai nạn có thể xảy ra khi khai thác trên biển.

Ngay cả hoạt động câu mực ngoài khơi cũng tiềm ẩn nguy hiểm.

Vì vậy, khi kể về nghề câu cá ngừ hay câu mực, không nên chỉ nhìn vào những chuyến biển trúng cá.

Đằng sau đó còn là công sức và rủi ro của những người làm nghề.

Một di sản nghề biển đáng được kể lại

Từ những ngư dân làng biển Phú Câu thử nghiệm phương pháp đánh bắt mới vào đầu thập niên 1990, nghề câu cá ngừ đại dương đã phát triển và trở thành một trong những nghề biển tiêu biểu của Phú Yên.

Nghề sau đó lan rộng tới nhiều tỉnh ven biển miền Trung.

Cùng với đó là những nghề khai thác khác như câu mực, lưới cá chuồn và đánh bắt xa bờ.

Ngày nay, khi nhắc đến cá ngừ đại dương Phú Yên, người ta không nên chỉ nhìn thấy món ăn trên bàn.

Phía sau con cá ấy là:

Một con tàu.

Một chuyến biển.

Một làng chài.

Và nhiều thế hệ ngư dân xứ Nẫu.

Đó chính là câu chuyện mà nghề câu mực và câu cá ngừ đại dương Phú Yên để lại trong văn hóa biển của vùng đất này.