Phú Yên không chỉ nổi tiếng với cá ngừ đại dương, bánh hỏi lòng heo, bánh canh hẹ hay những món hải sản tươi ngon. Vùng đất xứ Nẫu còn lưu giữ nhiều làng nghề truyền thống, nơi những sản phẩm bình dị đã gắn bó với đời sống người dân qua nhiều thế hệ.
Trong số đó, bánh tráng Đông Bình là một cái tên tiêu biểu.
Từ những hạt gạo quen thuộc, qua bàn tay khéo léo của người làm nghề, từng chiếc bánh tròn được tráng mỏng, đưa lên phên rồi phơi dưới nắng. Bánh có thể nhúng nước để cuốn thịt, cá và rau sống hoặc đem nướng cho giòn thơm.
Không chỉ là một món ăn quen thuộc trong bữa cơm, bánh tráng Đông Bình còn chứa đựng câu chuyện về một làng nghề lâu đời và nét văn hóa ẩm thực đặc trưng của Phú Yên.
Bánh tráng Đông Bình ở đâu?
Làng nghề bánh tráng Đông Bình trước đây thuộc thôn Đông Bình, xã Hòa An, huyện Phú Hòa, tỉnh Phú Yên.
Đây là khu vực nằm không xa trung tâm Tuy Hòa và từ lâu đã nổi tiếng với nghề làm bánh tráng.
Nghề được duy trì qua nhiều thế hệ, trở thành sinh kế của nhiều gia đình và góp phần tạo nên bản sắc riêng của làng Đông Bình.
Khi đến đây, hình ảnh dễ gây ấn tượng là những phên bánh tròn được mang ra phơi dưới ánh nắng, xen giữa không gian làng quê.
Một làng nghề bánh tráng lâu đời
Bánh tráng Đông Bình không phải sản phẩm mới xuất hiện trong những năm gần đây.
Nghề làm bánh tại Đông Bình đã được truyền qua nhiều thế hệ. Trong mỗi gia đình làm nghề, kinh nghiệm từ chọn nguyên liệu, pha bột, tráng bánh đến phơi bánh được tích lũy theo thời gian.
Chính những kỹ năng tưởng chừng nhỏ ấy lại quyết định chất lượng của chiếc bánh.
Bánh phải tròn tương đối đều, độ dày thích hợp và sau khi phơi phải đạt độ khô cần thiết.
Khi nhúng nước, bánh cần có độ dẻo để cuốn.
Khi đem nướng, bánh lại phải giòn và thơm.
Đó là lý do một chiếc bánh tráng tưởng như rất đơn giản lại cần đến kinh nghiệm của người làm nghề.
Bánh tráng Đông Bình được làm từ gì?
Nguyên liệu chính để làm bánh tráng Đông Bình là gạo.
Gạo được xử lý rồi xay thành bột nước. Sau đó người làm điều chỉnh lượng nước để hỗn hợp bột đạt độ thích hợp trước khi đem tráng.
Nguyên liệu không quá cầu kỳ, nhưng chất lượng gạo và tỷ lệ pha bột ảnh hưởng rất lớn đến thành phẩm.
Bột quá đặc khiến bánh dày.
Bột quá loãng lại khiến bánh khó đạt kết cấu mong muốn.
Vì vậy, kinh nghiệm của người làm bánh đóng vai trò rất quan trọng.
Cách làm bánh tráng Đông Bình
Để có được những chiếc bánh hoàn chỉnh, người làm phải trải qua nhiều công đoạn.
Chuẩn bị bột
Gạo được ngâm và xay thành bột.
Bột sau đó được pha với nước theo tỷ lệ phù hợp. Tùy loại bánh muốn sản xuất, người làm có thể điều chỉnh công thức.
Tráng bánh
Một lớp vải được căng trên miệng nồi nước đang nóng.
Người thợ múc một lượng bột vừa đủ lên mặt vải rồi nhanh tay dàn thành hình tròn.
Nắp được đậy lại để hơi nước làm bánh chín.
Sau một khoảng thời gian ngắn, bánh được lấy khỏi mặt vải.
Đây là công đoạn đòi hỏi sự khéo léo bởi thao tác phải nhanh và đều để bánh có hình dáng đẹp và độ dày tương đối đồng nhất.
Đưa bánh lên phên
Bánh vừa tráng còn mềm và dễ rách.
Người làm nhẹ nhàng chuyển bánh lên những chiếc phên để chuẩn bị phơi.
Chỉ một thao tác không đúng cũng có thể khiến bánh bị gấp hoặc biến dạng.
Phơi bánh
Những phên bánh được đưa ra ngoài trời khi có nắng.
Ánh nắng giúp bánh giảm độ ẩm và dần đạt kết cấu cần thiết.
Đây cũng là lúc những hàng bánh tròn trên phên tạo nên hình ảnh rất đặc trưng của một làng nghề miền Trung.
Bánh tráng Đông Bình có gì đặc biệt?
Một đặc điểm được nhắc đến nhiều của bánh tráng Đông Bình là khả năng sử dụng theo cả hai cách: nhúng dẻo và nướng giòn.
Bánh dùng để cuốn sau khi làm mềm cần có độ dai nhất định để không dễ rách khi cho rau, thịt hoặc cá vào bên trong.
Khi đem nướng, chiếc bánh lại chuyển sang trạng thái giòn và tỏa mùi thơm.
Chính sự linh hoạt này giúp bánh tráng xuất hiện trong rất nhiều món ăn.
Bánh tráng nhúng – cách ăn quen thuộc
Tại Phú Yên và khu vực Nam Trung Bộ, bánh tráng nhúng là một kiểu sử dụng rất quen thuộc.
Bánh khô được làm mềm bằng nước trước khi ăn.
Sau đó có thể dùng bánh để cuốn cùng:
- Thịt luộc
- Cá hấp
- Cá nướng
- Hải sản
- Rau sống
- Dưa leo
- Rau thơm
Cuốn tất cả lại rồi chấm nước mắm hoặc loại nước chấm phù hợp.
Bánh đóng vai trò như lớp vỏ bao bên ngoài, giúp kết nối rau, thịt, cá và nước chấm thành một món ăn hoàn chỉnh.
Bánh tráng Đông Bình nướng
Ngoài bánh tráng nhúng, một cách thưởng thức khác rất quen thuộc là nướng bánh.
Bánh được đặt trên bếp than hoặc nguồn nhiệt thích hợp rồi xoay đều.
Khi gặp nhiệt, bánh dần khô giòn và tỏa mùi thơm của gạo.
Bánh nướng có thể bẻ thành từng miếng để ăn trực tiếp hoặc dùng kèm với nhiều món khác.
Tiếng bánh giòn khi bẻ cùng mùi thơm của bánh vừa nướng tạo nên một cảm giác rất quen thuộc trong những bữa ăn gia đình.
Bánh tráng và ẩm thực vùng biển Phú Yên
Bánh tráng đặc biệt phù hợp với một vùng đất có nguồn hải sản phong phú như Phú Yên.
Nhiều loại cá có thể hấp hoặc nướng rồi dùng bánh tráng cuốn cùng rau sống.
Một miếng bánh được làm mềm, thêm rau thơm, dưa leo, cá rồi cuốn lại và chấm nước mắm.
Vị của bánh khá nhẹ nên không lấn át vị ngọt tự nhiên của cá.
Bởi vậy, bánh tráng dù không phải nguyên liệu chính vẫn thường đóng vai trò quan trọng trong nhiều bữa ăn của người dân địa phương.
Bánh tráng Đông Bình trong đời sống người xứ Nẫu
Bánh tráng là món ăn rất gần gũi với đời sống người miền Trung.
Không cần dịp đặc biệt, trong bữa cơm gia đình vẫn có thể xuất hiện một chiếc bánh tráng nướng được bẻ nhỏ để mọi người cùng ăn.
Khi có cá hấp, thịt luộc hoặc món nướng, bánh tráng nhúng lại trở thành nguyên liệu để làm các món cuốn.
Sự đơn giản và linh hoạt giúp bánh có thể kết hợp với rất nhiều món ăn khác nhau.
Chính vì vậy, nghề làm bánh tráng không chỉ tạo ra một sản phẩm để bán mà còn gắn chặt với văn hóa ăn uống của người dân địa phương.
Bánh tráng Đông Bình và bánh tráng Hòa Đa
Khi tìm hiểu đặc sản Phú Yên, du khách có thể bắt gặp hai cái tên nổi bật là bánh tráng Đông Bình và bánh tráng Hòa Đa.
Đây là hai sản phẩm gắn với hai làng nghề khác nhau của Phú Yên.
Bánh tráng Đông Bình gắn với làng Đông Bình ở khu vực Hòa An, Phú Hòa trước đây.
Trong khi đó, bánh tráng Hòa Đa gắn với Hòa Đa, khu vực Tuy An trước đây.
Cả hai đều góp phần làm nên danh tiếng của bánh tráng Phú Yên.
Thay vì xem hai sản phẩm là một, việc tìm hiểu riêng từng làng nghề sẽ giúp du khách hiểu rõ hơn câu chuyện, con người và truyền thống sản xuất tại mỗi địa phương.
Bánh tráng Đông Bình – sản phẩm mang thương hiệu địa phương
Giá trị của bánh tráng Đông Bình không chỉ nằm ở việc được người dân biết đến.
Tên Bánh Tráng Đông Bình đã được ghi nhận dưới hình thức nhãn hiệu tập thể do Hiệp hội bánh tráng Đông Bình đứng tên.
Bánh tráng Đông Bình cũng từng được đưa vào danh mục sản phẩm tham gia chương trình Mỗi xã một sản phẩm – OCOP của Phú Yên.
Điều này cho thấy sản phẩm không chỉ là món ăn trong phạm vi một làng quê mà còn được định hướng xây dựng thương hiệu và phát triển thành sản phẩm đặc trưng của địa phương.
Bánh tráng Đông Bình mua làm quà
Bánh tráng có một ưu điểm lớn so với nhiều món ăn khác: tương đối thuận tiện để vận chuyển.
Bánh khô có thể xếp thành từng chồng và đóng gói để mang đi xa.
Vì vậy, đây là một gợi ý phù hợp nếu muốn tìm một sản phẩm địa phương mang về sau chuyến đi.
Khi mua bánh nên chú ý:
- Chọn đúng loại bánh phù hợp để nướng hoặc nhúng
- Kiểm tra nguồn gốc sản xuất
- Chọn bánh còn khô, không bị ẩm
- Kiểm tra bao bì nếu là sản phẩm đóng gói
- Bảo quản bánh ở nơi khô ráo
- Hạn chế làm bánh bị gãy trong quá trình vận chuyển
Nếu có điều kiện, mua bánh trực tiếp từ các hộ sản xuất tại làng nghề còn mang đến cơ hội tìm hiểu thêm về cách người dân làm ra sản phẩm.
Trải nghiệm làng nghề Đông Bình
Đông Bình không chỉ có ý nghĩa đối với người yêu ẩm thực.
Đây còn là một địa điểm phù hợp để tìm hiểu về làng nghề truyền thống Phú Yên.
Nếu đến đúng thời điểm sản xuất, du khách có thể bắt gặp các công đoạn làm bánh từ chuẩn bị bột, tráng bánh đến đưa bánh ra phơi.
Những phên bánh nối tiếp nhau dưới nắng tạo thành một khung cảnh rất đặc trưng.
Đây là một trải nghiệm khác với việc tham quan biển, núi hay các công trình kiến trúc.
Du khách có cơ hội quan sát đời sống lao động và tìm hiểu cách một nghề truyền thống được duy trì qua nhiều thế hệ.
Bánh tráng Đông Bình – hương vị giản dị của Phú Yên
Một chiếc bánh tráng không phải món ăn cầu kỳ.
Nguyên liệu chính chỉ là gạo và nước, nhưng để tạo ra chiếc bánh tròn đều, khi nhúng có độ dẻo và khi nướng có độ giòn lại là kết quả của kinh nghiệm được tích lũy qua nhiều năm.
Đó cũng là giá trị đặc biệt của bánh tráng Đông Bình.
Sản phẩm không chỉ mang hương vị của gạo mà còn chứa đựng câu chuyện về người làm nghề, những bếp tráng bánh, những phên bánh dưới nắng và đời sống của một làng quê Phú Yên.
Nếu có dịp khám phá vùng đất xứ Nẫu, bên cạnh việc thưởng thức cá ngừ đại dương, bánh hỏi lòng heo, bánh xèo hay bánh canh hẹ, hãy thử một chiếc bánh tráng Đông Bình.
Và nếu có thời gian, ghé thăm làng nghề sẽ giúp hành trình khám phá Phú Yên có thêm một trải nghiệm văn hóa thú vị.
