Bên những bãi bồi màu mỡ của dòng sông Ba có một làng quê mà nhiều thế hệ người dân đã gắn cuộc sống của mình với cây dâu và con tằm.
Đó là Làng nghề trồng dâu, nuôi tằm Mỹ Thạnh Tây, một làng nghề truyền thống đặc biệt của vùng Phú Yên.
Từ những ruộng dâu xanh ven sông, lá được hái về làm thức ăn cho tằm. Tằm lớn dần qua từng ngày rồi được đưa lên né để nhả tơ, tạo thành những chiếc kén vàng óng. Quy trình ấy đã trở thành một phần trong nhịp sống của nhiều gia đình Mỹ Thạnh Tây.
Theo các tư liệu địa phương, nghề xuất hiện tại đây từ khoảng giai đoạn 1939–1945, sau đó bị gián đoạn và được Hợp tác xã Hòa Phong khôi phục vào năm 1982. Đến năm 2007, làng nghề được chính thức công nhận.
📍 Làng nghề ở đâu?
Địa chỉ trước sắp xếp: Thôn Mỹ Thạnh Tây, xã Hòa Phong, huyện Tây Hòa, tỉnh Phú Yên.
Địa chỉ hiện nay: Thôn Mỹ Thạnh Tây, xã Tây Hòa, tỉnh Đắk Lắk.
Theo Nghị quyết 1660/NQ-UBTVQH15 năm 2025, toàn bộ xã Hòa Phong cũ được sắp xếp cùng thị trấn Phú Thứ, xã Hòa Tân Tây và một phần xã Hòa Bình 1 để thành lập xã Tây Hòa.
Trang thông tin chính thức của xã Tây Hòa cũng xác nhận xã mới bao gồm địa bàn Hòa Phong trước đây.
🗺️ Bản đồ
Với VietAdventure, nên đặt marker tại khu vực thôn Mỹ Thạnh Tây và vùng trồng dâu ven sông Ba, thay vì chọn một hộ nuôi tằm cụ thể làm đại diện cho toàn bộ làng nghề.
Tên marker đề xuất: Làng nghề trồng dâu nuôi tằm Mỹ Thạnh Tây
Tên ngắn: Làng dâu tằm Mỹ Thạnh Tây
Tên khác có thể dùng tìm kiếm: Làng nghề dâu tằm Hòa Phong
🌿 Nghề hình thành từ trước năm 1945
Các nguồn về làng nghề cho biết nghề trồng dâu nuôi tằm tại Mỹ Thạnh Tây hình thành trong khoảng 1939–1945. Do ảnh hưởng của chiến tranh, hoạt động sản xuất sau đó bị gián đoạn.
Đến năm 1982, Hợp tác xã Nông nghiệp – Kinh doanh – Dịch vụ Hòa Phong tổ chức khôi phục nghề.
Vùng soi bồi dọc sông Ba được tận dụng để trồng dâu, từ đó tạo nguồn lá tại chỗ phục vụ nuôi tằm.
Có thể xem quá trình phát triển của làng qua ba dấu mốc:
1939–1945: nghề dâu tằm được ghi nhận hình thành tại Mỹ Thạnh Tây.
1982: Hợp tác xã Hòa Phong khôi phục nghề.
2007: được UBND tỉnh Phú Yên công nhận làng nghề.
🏅 Chính thức được công nhận năm 2007
Ngày 20/12/2007, Chủ tịch UBND tỉnh ban hành Quyết định số 2422/QĐ-UBND, công nhận Làng nghề Trồng dâu, Nuôi tằm Mỹ Thạnh Tây tại thôn Mỹ Thạnh Tây, xã Hòa Phong, huyện Tây Hòa.
Đây cũng là căn cứ rất tốt để VietAdventure sử dụng tên:
Làng nghề trồng dâu nuôi tằm Mỹ Thạnh Tây
thay vì chỉ ghi ngắn là “Nghề trồng dâu nuôi tằm Mỹ Thạnh”.
🌊 Những ruộng dâu bên dòng sông Ba
Điều kiện tự nhiên đóng vai trò quan trọng đối với sự tồn tại của làng nghề.
Mỹ Thạnh Tây nằm cạnh sông Ba, nơi có những bãi bồi phù sa phù hợp với cây dâu. Người dân từ lâu tận dụng vùng đất ven sông để hình thành những soi dâu cung cấp lá cho tằm.
Mối quan hệ của làng nghề vì vậy rất rõ ràng:
Sông Ba → đất bãi bồi → cây dâu → lá dâu → con tằm → kén tằm → sản phẩm từ tằm.
Đây cũng là điểm khiến Mỹ Thạnh Tây có tiềm năng trở thành một địa điểm trải nghiệm nông nghiệp khá thú vị.
🌱 Trồng dâu – bước đầu tiên của nghề
Muốn nuôi tằm trước hết phải có đủ lá dâu.
Người dân trồng dâu tại những khu đất phù hợp rồi thường xuyên chăm sóc, cắt tỉa để cây liên tục cho lá.
Đến giai đoạn tằm ăn mạnh, nhu cầu lá tăng rất nhanh. Những gia đình nuôi tằm phải ra ruộng hái dâu nhiều lần để đảm bảo nguồn thức ăn.
Tư liệu địa phương từng mô tả vào mùa nuôi, người dân Mỹ Thạnh Tây sáng chiều liên tục ra các soi dâu ven sông để hái lá.
🐛 Nuôi tằm – công việc đòi hỏi sự chăm chút
Con tằm khá nhạy cảm với môi trường.
Không gian nuôi cần sạch sẽ, thoáng và tránh những mùi mạnh có thể ảnh hưởng đến khả năng ăn của tằm.
Một nét rất thú vị từng được ghi nhận ở Mỹ Thạnh Tây là có những gia đình dành cả phòng khách để nuôi tằm.
Người dân giải thích rằng khu vực này thường rộng, thoáng và sạch hơn. Trong khi đó, khu vực bếp có mùi thức ăn, dầu mỡ hoặc những nơi gần chuồng gia súc không phù hợp với tằm.
Đây là một chi tiết đời sống rất đặc trưng của làng nghề.
🍃 Tằm ăn lá dâu
Sau khi trứng nở, tằm được chăm sóc qua nhiều giai đoạn.
Nguồn thức ăn gần như gắn chặt với lá dâu.
Khi còn nhỏ, tằm cần lá phù hợp với kích thước và khả năng ăn. Khi lớn hơn, lượng lá tiêu thụ tăng mạnh.
Người nuôi phải theo dõi liên tục để cung cấp đủ thức ăn đồng thời giữ môi trường sạch.
Bởi vậy, nghề này tuy không đòi hỏi máy móc lớn nhưng lại cần rất nhiều thời gian, kinh nghiệm và sự kiên nhẫn.
🧺 Những nong tằm
Một hình ảnh rất đặc trưng khi bước vào nhà người nuôi là những nong tằm được bố trí thành nhiều tầng.
Tằm nằm trên nong và được rải lá dâu để ăn.
Khi tằm phát triển mạnh, người nuôi phải liên tục bổ sung lá, làm vệ sinh và theo dõi sức khỏe của đàn tằm.
Chỉ cần điều kiện môi trường không phù hợp hoặc tằm mắc bệnh, cả lứa nuôi có thể bị ảnh hưởng.
🕸️ Tằm lên né và làm kén
Khi tằm đủ tuổi, chúng ngừng ăn và chuẩn bị nhả tơ.
Người dân đưa tằm lên né – dụng cụ tạo không gian để tằm bám vào và hình thành kén.
Sau đó bắt đầu một trong những giai đoạn thú vị nhất:
con tằm tự bao quanh cơ thể bằng sợi tơ do chính nó nhả ra.
Từng lớp tơ dần hình thành nên chiếc kén.
Tư liệu hình ảnh về Mỹ Thạnh Tây ghi lại khá đầy đủ quá trình từ ruộng dâu, nong tằm, đưa tằm lên né cho đến khi thu hoạch kén.
⏱️ Khoảng 30 ngày cho một lứa
Nguồn Khuyến nông Quốc gia ghi nhận thời gian từ giai đoạn trứng tằm đến khi tạo kén khoảng 30 ngày/lứa. Tùy điều kiện thời tiết và sản xuất, người dân có thể thực hiện nhiều lứa trong năm.
Không nên coi số lứa hoặc thu nhập được nêu trong các bài báo cũ là mức cố định hiện nay, bởi nghề phụ thuộc vào thời tiết, giá kén, nguồn lá dâu và tình hình từng hộ.
🧶 Từ con tằm đến kén tằm
Sản phẩm quan trọng của làng nghề là kén tằm.
Sau khi tằm hoàn thành quá trình nhả tơ, người dân thu hoạch kén để tiêu thụ hoặc phục vụ những công đoạn chế biến tiếp theo.
Trước đây, Mỹ Thạnh Tây từng thực hiện cả ươm tơ thủ công, nhưng mô hình sản xuất qua từng thời kỳ có sự thay đổi.
Vì vậy khi giới thiệu hiện nay, VietAdventure nên xác định nghề cốt lõi là:
trồng dâu → nuôi tằm → thu hoạch kén
thay vì khẳng định toàn bộ làng hiện vẫn trực tiếp ươm và dệt tơ.
📊 Làng nghề hiện nay
Số liệu cuối năm 2024 cho thấy Mỹ Thạnh Tây có 72/339 hộ tham gia làng nghề, tương đương khoảng 21,38% số hộ trong thôn.
Con số này đáng chú ý khi so với năm 2008, thời điểm nguồn địa phương ghi nhận 57 hộ và 129 lao động tham gia.
Tuy nhiên, đây là hai mốc thống kê cách nhau nhiều năm và cách xác định hộ tham gia có thể khác nhau, nên không nên dùng chúng để suy ra trực tiếp tốc độ tăng trưởng.
🌱 Diện tích dâu đã thay đổi nhiều
Đây là một chi tiết quan trọng khi viết về làng nghề hiện nay.
Năm 2008, HTX từng có khoảng 14 ha dâu, đồng thời có kế hoạch mở rộng vùng nguyên liệu.
Nguồn năm 2025 cho biết vùng soi bồi ban đầu từng khoảng 18 ha, nhưng do tác động của lũ lụt và bồi lấp, diện tích dâu tại khu vực bãi bồi cũ còn khoảng 3,2 ha; toàn xã khi đó có khoảng 5 ha cây dâu phục vụ làng nghề.
Những thay đổi này cho thấy nghề dâu tằm Mỹ Thạnh Tây phụ thuộc rất lớn vào dòng sông và điều kiện tự nhiên.
🍷 Rượu tằm Hòa Phong
Làng nghề ngày nay không chỉ dừng lại ở việc bán kén.
Một sản phẩm đáng chú ý là rượu tằm Hòa Phong.
Sản phẩm được phát triển từ năm 2017 và sau đó được xếp hạng OCOP 3 sao. Năm 2024, sản phẩm còn được Liên minh Hợp tác xã Việt Nam tôn vinh trong chương trình sản phẩm tiêu biểu Mai An Tiêm.
Trước đó, Quyết định 2215/QĐ-UBND ngày 31/12/2020 của tỉnh Phú Yên đã phê duyệt kết quả phân hạng OCOP, trong đó rượu tằm Hòa Phong đạt 3 sao.
Đây là ví dụ cho hướng phát triển mới:
không chỉ bán nguyên liệu → chế biến sâu → xây dựng sản phẩm đặc trưng của làng nghề.
🌿 Từ làng nghề đến du lịch trải nghiệm
Tháng 8/2026, Báo Đắk Lắk tiếp tục nhắc đến làng nghề Mỹ Thạnh Tây trong định hướng đa dạng hóa sản phẩm và kết hợp du lịch trải nghiệm.
Đây là hướng rất phù hợp bởi chu trình sản xuất của làng có nhiều công đoạn trực quan.
Nếu được tổ chức bài bản, khách có thể tìm hiểu:
ruộng dâu → hái lá dâu → nong tằm → cho tằm ăn → né tằm → xem kén → sản phẩm chế biến.
Tuy nhiên, đây mới là hướng phát triển; không nên quảng bá rằng toàn bộ làng hiện đã vận hành như một khu du lịch có dịch vụ trải nghiệm cố định.
📸 Trải nghiệm tại Mỹ Thạnh Tây
Điểm thú vị nhất khi đến đây không phải là một công trình kiến trúc hay thắng cảnh nổi tiếng.
Đó là quá trình lao động.
Nếu được hộ dân đồng ý, khách có thể quan sát những nong tằm, tìm hiểu cách cho tằm ăn, xem né tằm và nghe người làm nghề kể về quá trình tằm tạo kén.
Ở ngoài làng là những ruộng dâu ven dòng sông Ba – phần nguyên liệu không thể thiếu để nghề tồn tại.
Điều này giúp Mỹ Thạnh Tây phù hợp với nhóm nội dung:
du lịch nông nghiệp – làng nghề – trải nghiệm văn hóa nông thôn.
⚠️ Lưu ý khi tham quan
Tằm khá nhạy cảm với môi trường nên không nên tự ý bước vào khu vực nuôi.
Nếu muốn xem hoặc chụp ảnh, hãy hỏi chủ hộ trước.
Không chạm tay vào tằm, nong, né hoặc kén khi chưa được phép; tránh mang thức ăn có mùi mạnh vào khu vực nuôi.
Các ruộng dâu cũng là khu vực sản xuất của người dân, vì vậy không tự ý hái lá hoặc giẫm lên luống dâu.
Hoạt động nuôi tằm diễn ra theo từng lứa nên không phải lúc nào đến làng cũng có thể nhìn thấy đầy đủ tất cả công đoạn.
🗺️ Gợi ý tuyến khám phá làng nghề
Nếu xây dựng tuyến làng nghề cho VietAdventure, Mỹ Thạnh Tây là điểm rất hay để đại diện cho vùng nông nghiệp ven sông Ba:
Trồng dâu nuôi tằm Mỹ Thạnh Tây → Đan đát Vinh Ba → Chổi đót Mỹ Thành → Mộc Vĩnh Phú → Làng hoa Liên Trì 1 → Dệt chiếu cói Phú Tân → Bánh tráng Hòa Đa → Thúng chai Phú Mỹ → Muối Tuyết Diêm → Dệt thổ cẩm Xí Thoại.
Điểm thú vị của tuyến này là mỗi làng gắn với một nguyên liệu hoặc sản vật khác nhau:
dâu – tằm – tre – đót – gỗ – hoa – cói – gạo – muối – sợi dệt.
💚 Một vòng đời đặc biệt bên sông Ba
Ít nghề nào có một chu trình thú vị như nghề trồng dâu nuôi tằm.
Người dân bắt đầu từ một cây dâu mọc trên đất bãi bồi.
Lá dâu nuôi con tằm.
Con tằm lớn lên rồi nhả ra một sợi tơ mảnh, tự cuốn mình thành chiếc kén.
Những chiếc kén ấy lại trở thành sản phẩm mang lại thu nhập cho người nuôi.
Vòng đời ấy đã lặp lại qua nhiều thế hệ tại Mỹ Thạnh Tây.
Trải qua chiến tranh, lũ lụt, biến động giá cả và những giai đoạn nghề từng bị mai một, người dân vẫn tiếp tục giữ lại những ruộng dâu và nong tằm bên dòng sông Ba.
Vì vậy, Làng nghề trồng dâu nuôi tằm Mỹ Thạnh Tây không chỉ là một nơi sản xuất nông nghiệp.
Đó còn là câu chuyện về một cộng đồng đã gìn giữ nghề truyền thống qua nhiều thập kỷ – nơi cây dâu, con tằm và dòng sông Ba cùng tạo nên một nét văn hóa rất riêng của vùng Phú Yên.
