Phú Yên là vùng đất có truyền thống làm nước mắm lâu đời, hình thành từ những cộng đồng cư dân sống dọc bờ biển và gắn bó nhiều thế hệ với nghề đánh bắt thủy sản.

Từ nguồn cá biển tươi ngon, muối biển và kinh nghiệm ủ chượp được truyền lại qua nhiều đời, người dân đã tạo nên những vùng nước mắm mang hương vị riêng. Trong đó nổi bật có Gành Đỏ, Long Thủy, Mỹ Quang, Yến và Ba Lò.

Mỗi vùng nghề gắn với một làng biển khác nhau, nhưng đều phản ánh mối quan hệ mật thiết giữa ngư dân – cá biển – muối – nắng – nghề làm mắm trong đời sống cư dân ven biển Phú Yên.

🏘️ Những làng nghề nước mắm nổi tiếng ở Phú Yên

1. 🐟 Làng nghề nước mắm Gành Đỏ

Gành Đỏ là một trong những vùng làm nước mắm lâu đời và nổi tiếng của Phú Yên.

Làng nghề phát triển dựa trên nguồn thủy sản của vùng biển Sông Cầu và kinh nghiệm chế biến được truyền qua nhiều thế hệ.

Nước mắm Gành Đỏ từ lâu đã trở thành một trong những sản phẩm thường được nhắc đến khi nói về đặc sản và nghề truyền thống của Phú Yên.

Địa chỉ cũ: Khu vực Gành Đỏ, TX Sông Cầu, tỉnh Phú Yên.
Địa chỉ hiện nay: Khu vực Gành Đỏ, phường Xuân Đài, tỉnh Đắk Lắk.

Đặc trưng: Làng biển – đánh bắt thủy sản – nước mắm truyền thống.

2. 🐟 Làng nghề nước mắm Long Thủy

Long Thủy là một trong những làng nghề nước mắm đáng chú ý nhất của vùng Phú Yên và cũng là một làng chài lâu đời nằm ngay bên biển.

Địa chỉ cũ: Thôn Long Thủy, xã An Phú, thành phố Tuy Hòa, tỉnh Phú Yên.
Địa chỉ hiện nay: Thôn Long Thủy, phường Bình Kiến, tỉnh Đắk Lắk.

Nghề làm nước mắm tại Long Thủy hình thành từ khá sớm. Tư liệu về làng nghề cho biết tuy chưa xác định chính xác thời điểm ra đời hay người khai nghề, đến cuối thế kỷ XIX, nước mắm Long Thủy đã được biết đến trong vùng về chất lượng và sản lượng.

🏆 Được công nhận là làng nghề truyền thống

Ngày 17/4/2025, địa phương tổ chức công bố quyết định của UBND tỉnh Phú Yên cũ công nhận:

Nghề nước mắm truyền thống Long Thủy
và
Làng nghề truyền thống nước mắm Long Thủy.

Đây là dấu mốc quan trọng trong quá trình bảo tồn nghề làm mắm của làng biển.

Theo thông tin cập nhật năm 2025, Long Thủy có hơn 50 cơ sở sản xuất nước mắm truyền thống, trong đó có 8 sản phẩm nước mắm đạt OCOP 3 sao.

🐟 Cá cơm Long Thủy

Một trong những yếu tố tạo nên nước mắm Long Thủy là nguồn cá cơm tươi từ vùng biển địa phương.

Theo những người làm nghề được Báo Đắk Lắk ghi nhận, cá cơm được lựa chọn vào đúng mùa, khi cá trưởng thành và có chất lượng phù hợp để làm mắm.

Cá sau khi đánh bắt được rửa bằng nước biển rồi phối trộn theo tỷ lệ truyền thống:

3 phần cá : 1 phần muối.

🧂 Muối Tuyết Diêm

Một nguyên liệu đặc biệt khác là muối Tuyết Diêm từ vùng Sông Cầu.

Theo người làm nghề Long Thủy, muối được lưu kho ít nhất khoảng một năm trước khi sử dụng nhằm giảm những thành phần có thể ảnh hưởng đến hương vị của nước mắm.

Sự kết hợp:

Cá cơm Long Thủy + muối Tuyết Diêm + thời gian ủ chượp

tạo nên đặc trưng của nước mắm nơi đây.

🪵 Ủ chượp từ 12–18 tháng

Theo quy trình được người làm nghề Long Thủy chia sẻ, hỗn hợp cá và muối được đưa vào thùng, gài nén bằng vỉ, thanh gài và vật nặng để cá luôn ngập trong nước bổi.

Thời gian ủ chượp có thể kéo dài khoảng 12–18 tháng.

Nước mắm thành phẩm được mô tả có vị đậm đà nhưng dịu, mùi thơm đặc trưng và màu vàng đến màu cánh gián tùy sản phẩm và phương pháp chế biến.

🏷️ Nhãn hiệu tập thể Nước mắm Long Thủy

Long Thủy không chỉ tồn tại dưới dạng những hộ gia đình làm mắm riêng lẻ.

Tài liệu của Bộ Công Thương cập nhật đến năm 2023 ghi nhận “Nước Mắm Long Thủy LT” là nhãn hiệu tập thể, với chủ đơn là Hội Nông dân xã An Phú cũ.

Điều này giúp các cơ sở trong làng từng bước xây dựng thương hiệu chung cho sản phẩm nước mắm Long Thủy.

🏺 Các cơ sở làm mắm hiện nay

Hiện tại, dữ liệu địa điểm vẫn ghi nhận nhiều cơ sở sản xuất nước mắm tại Long Thủy, trong đó có Cơ sở sản xuất nước mắm Ngân Mỹ Á, Nước mắm Truyền Thống Hai Thiếp và Cơ sở nước mắm truyền thống HAI PHƯỚC.

Điều này cho thấy nghề làm mắm ở Long Thủy vẫn là một hoạt động sản xuất thực tế của cộng đồng, chứ không chỉ còn lại dưới dạng câu chuyện lịch sử.

🌊 Làng nghề gắn với làng chài Long Thủy

Điểm đặc biệt của Long Thủy là có thể kết hợp làng nghề + làng chài + bãi biển + văn hóa cộng đồng trong cùng một địa điểm.

Long Thủy vốn là một làng chài, người dân sống bằng nghề khai thác thủy sản, chế biến nước mắm, mắm ruốc, mắm nêm và các sản phẩm từ biển. Nghề làm mắm vì vậy gắn trực tiếp với đời sống của cộng đồng ngư dân.

Làng còn duy trì những nét văn hóa biển như lễ hội cầu ngư, hát lăng và hò bả trạo. Các hoạt động này đang được xem là những thành tố quan trọng trong định hướng phát triển du lịch cộng đồng tại Long Thủy.

Vì vậy, đây là một trong những địa điểm phù hợp để phát triển loại hình du lịch làng nghề và trải nghiệm văn hóa biển ở Phú Yên.

3. 🐟 Nước mắm Mỹ Quang

Mỹ Quang là vùng làm nước mắm truyền thống thuộc khu vực ven biển Tuy An.

Địa chỉ cũ: Khu vực Mỹ Quang, xã An Chấn, huyện Tuy An, tỉnh Phú Yên.
Địa chỉ hiện nay: Khu vực Mỹ Quang, xã Tuy An Nam, tỉnh Đắk Lắk.

Hiện nay tại Mỹ Quang Nam vẫn còn cơ sở chế biến nước mắm truyền thống hoạt động.

Nghề làm mắm nơi đây có lợi thế nằm trong vùng làng biển gần Hòn Chùa, Bãi Rạn Mỹ Quang, Chùa Thanh Lương và các địa điểm ven biển Tuy An.

4. 🐟 Nước mắm Yến

Nước mắm Yến là một trong những tên tuổi được nhắc đến trong các tài liệu giới thiệu nghề làm nước mắm truyền thống Phú Yên.

Tên gọi này thường xuất hiện cùng Gành Đỏ, Mỹ Quang và Ba Lò khi giới thiệu những vùng và thương hiệu nước mắm lâu đời của địa phương.

Tuy nhiên, khi xây dựng bản đồ VietAdventure cần tiếp tục xác minh chính xác địa điểm lịch sử của nước mắm Yến trước khi tạo marker riêng để tránh nhầm với Hòn Yến hoặc những cơ sở hiện nay sử dụng tên Hòn Yến.

5. 🐟 Nước mắm Ba Lò

Ba Lò là tên tuổi nước mắm truyền thống gắn với vùng Đông Hòa cũ.

Nước mắm Ba Lò được nhắc đến trong các tài liệu tổng quan cùng những tên tuổi như Gành Đỏ, Yến và Mỹ Quang.

Đây cũng là khu vực có truyền thống khai thác thủy sản lâu đời, đặc biệt ở dải làng biển Hòa Hiệp.

Khi xây dựng marker trên VietAdventure, nên xác minh vị trí cơ sở/làng nghề lịch sử của Ba Lò trước khi đưa tọa độ cụ thể.

🗺️ Bản đồ làng nghề nước mắm Phú Yên

Thay vì chỉ tạo một marker “Làng nghề nước mắm Phú Yên”, VietAdventure nên thể hiện đây là một nhóm làng nghề phân bố dọc bờ biển.

Có thể tổ chức:

Làng nghề nước mắm Phú Yên

→ Gành Đỏ – Sông Cầu
→ Long Thủy – Bình Kiến
→ Mỹ Quang – Tuy An Nam
→ Nước mắm Yến – Tuy An
→ Ba Lò – khu vực Đông Hòa

Trong đó Long Thủy nên có marker và bài viết riêng, vì địa điểm làng nghề hiện nay đã xác định rõ và nghề vẫn đang được duy trì.

🧭 Tuyến khám phá làng nghề nước mắm Phú Yên

Nếu xây dựng thành hành trình du lịch, có thể đi theo trục bắc – nam:

Gành Đỏ → Long Thủy → Mỹ Quang → Tuy Hòa → Ba Lò/Đông Hòa

Riêng Long Thủy có thể xây thành hành trình ngắn:

Làng chài Long Thủy → Bãi biển Long Thủy → Làng nghề nước mắm Long Thủy → tìm hiểu cơ sở làm mắm → thưởng thức hải sản địa phương.

Đây là hướng rất phù hợp với VietAdventure vì một địa điểm có thể kết nối được cả:

Điểm đến + Làng nghề + Ẩm thực + Văn hóa + Làng chài + Bãi biển.

💙 Hương vị của những làng biển Phú Yên

Nước mắm Phú Yên không bắt nguồn từ một làng duy nhất.

Từ Gành Đỏ ở phía bắc, Long Thủy và Mỹ Quang ở vùng trung tâm, đến những tên tuổi như Yến và Ba Lò, nghề làm mắm hình thành dọc theo những cộng đồng dân cư sống dựa vào biển.

Trong số đó, Long Thủy là một ví dụ đặc biệt rõ nét về khả năng bảo tồn nghề truyền thống gắn với phát triển du lịch cộng đồng. Làng vừa có nghề nước mắm, vừa có bãi biển, làng chài, lễ hội cầu ngư, hò bả trạo và đời sống ngư dân đặc trưng của vùng biển Phú Yên.

Những giọt nước mắm vì thế không chỉ là một loại gia vị. Đó còn là kết quả của cá cơm từ biển, muối Tuyết Diêm, thời gian ủ chượp và kinh nghiệm của nhiều thế hệ người dân xứ Nẫu.