Giữa vùng đồng bằng Phú Hòa, tiếng máy cưa, máy bào xen lẫn tiếng đục, chạm gỗ đã trở thành âm thanh quen thuộc của nhiều gia đình tại Vĩnh Phú.
Đây là Làng nghề mộc Vĩnh Phú, một làng nghề lâu đời của vùng Phú Yên, nổi tiếng với các sản phẩm mộc dân dụng, đồ nội thất và đồ gỗ mỹ nghệ.
Từ nghề thủ công truyền thống, những người thợ Vĩnh Phú ngày nay đã kết hợp kinh nghiệm làm nghề với máy móc hiện đại như máy cắt, máy chà, máy đục và máy điêu khắc CNC. Sự thay đổi này giúp làng nghề tăng năng suất nhưng vẫn duy trì những kỹ năng hoàn thiện sản phẩm cần đến đôi tay và kinh nghiệm của người thợ.
📍 Làng nghề mộc Vĩnh Phú ở đâu?
Địa chỉ trước sắp xếp: Thôn Vĩnh Phú, xã Hòa An, huyện Phú Hòa, tỉnh Phú Yên.
Địa chỉ hiện nay: Thôn Vĩnh Phú, xã Phú Hòa 1, tỉnh Đắk Lắk.
Các tài liệu quy hoạch của huyện Phú Hòa trước sắp xếp xác định làng nghề mộc Vĩnh Phú thuộc xã Hòa An và là một trong 5 làng nghề được công nhận trên địa bàn huyện.
Dữ liệu bản đồ hiện nay cũng ghi nhận nhiều xưởng mộc tập trung tại Vĩnh Phú, Phú Hòa 1, Đắk Lắk, cho thấy nghề vẫn đang được duy trì tại khu vực này.
🗺️ Bản đồ Làng nghề mộc Vĩnh Phú
Không nên chọn một xưởng mộc tư nhân làm đại diện cho toàn bộ làng nghề.
Trên VietAdventure, marker chính nên đặt tại khu vực trung tâm thôn Vĩnh Phú, sau đó có thể tạo thêm các POI riêng cho từng xưởng nếu cần.
Một số cơ sở hiện được dữ liệu bản đồ ghi nhận tại Vĩnh Phú gồm Xưởng mộc 8 Được, Xưởng Mộc Bảy Hưởng – Hoà An Phú Yên và XƯỞNG MỘC Phi Quốc.
Tên marker đề xuất: Làng nghề mộc Vĩnh Phú
Tên khác: Làng mộc Vĩnh Phú, Làng nghề mộc Hòa An
🪵 Một làng nghề lâu đời
Không có nguồn đáng tin cậy mình tìm được xác định chính xác nghề mộc Vĩnh Phú bắt đầu từ năm nào.
Các tài liệu địa phương mô tả đây là nghề có từ lâu đời, được nhiều thế hệ người dân duy trì và phát triển.
Ban đầu, hoạt động sản xuất phụ thuộc nhiều vào sức người.
Người thợ phải thực hiện thủ công từ đo, cưa, bào, đục đến chạm khắc và hoàn thiện sản phẩm.
Kỹ năng của người thợ vì vậy đóng vai trò rất lớn. Một sản phẩm đẹp không chỉ cần đúng kích thước mà còn phải cân đối, chắc chắn và có bề mặt hoàn thiện tốt.
🪚 Mộc dân dụng – sản phẩm chính của Vĩnh Phú
Vĩnh Phú từ lâu nổi tiếng với mộc dân dụng và trang trí nội thất.
Từ gỗ nguyên liệu, người thợ có thể sản xuất nhiều loại đồ dùng phục vụ gia đình và công trình.
Bên cạnh nhóm nội thất thông thường, các cơ sở còn phát triển đồ gỗ mỹ nghệ và sản phẩm trang trí để đáp ứng nhu cầu thị trường.
Đặc biệt vào thời điểm cuối năm, đơn hàng đồ gỗ phục vụ trang trí và nhu cầu mua sắm dịp Tết thường tăng mạnh.
🗿 Từ đồ nội thất đến đồ gỗ mỹ nghệ
Sản phẩm Vĩnh Phú ngày càng đa dạng.
Các ghi nhận tại làng nghề cho thấy ngoài đồ nội thất, những cơ sở tại đây còn sản xuất các mặt hàng mỹ nghệ như quạt gỗ, đồng hồ gỗ, lục bình, tượng và tranh điêu khắc.
Điều này cho thấy nghề mộc Vĩnh Phú đã vượt khỏi phạm vi sản xuất những vật dụng cơ bản.
Kỹ thuật chạm khắc và công nghệ mới giúp người thợ tạo ra những sản phẩm có nhiều chi tiết hơn, phục vụ cả nhu cầu sử dụng lẫn trang trí.
⚙️ Từ đục, bào thủ công đến máy CNC
Một trong những thay đổi đáng chú ý nhất của Vĩnh Phú là quá trình công nghệ hóa nghề mộc.
Trước đây, hầu hết công đoạn đều được thực hiện thủ công. Hiện nay, nhiều cơ sở đã đầu tư máy móc để giảm sức lao động và tăng năng suất.
Các thiết bị được sử dụng gồm:
máy cưa – máy cắt – máy bào – máy chà – máy đục – máy điêu khắc CNC.
Một trường hợp được Báo Phú Yên ghi nhận là cơ sở mộc Đình Diên. Năm 2020, chủ cơ sở đầu tư hơn 500 triệu đồng cho máy điêu khắc CNC và một số thiết bị khác. Sau khi áp dụng máy móc, chủ cơ sở cho biết giá trị và lượng tiêu thụ sản phẩm tăng đáng kể.
🖥️ CNC có làm mất nghề thủ công?
Máy móc không đồng nghĩa với việc người thợ hoàn toàn biến mất khỏi quy trình.
CNC đặc biệt hữu ích ở những công đoạn cần tạo hoa văn lặp lại, độ chính xác cao hoặc gia công số lượng lớn.
Nhưng sản phẩm sau khi ra khỏi máy vẫn có thể cần người thợ kiểm tra, chà nhám, chỉnh sửa, lắp ráp và hoàn thiện.
Vì vậy, Vĩnh Phú là ví dụ khá thú vị về quá trình chuyển đổi của làng nghề:
từ nghề thủ công truyền thống → cơ giới hóa → ứng dụng CNC → kết hợp máy móc với tay nghề người thợ.
👨👩👧👦 Hàng trăm hộ từng tham gia nghề
Kết quả kiểm tra của cơ quan chuyên môn tỉnh năm 2022 ghi nhận làng nghề mộc Vĩnh Phú có hơn 37 cơ sở sản xuất và 305 hộ tham gia, tiếp tục duy trì các sản phẩm mộc dân dụng và trang trí nội thất.
Đến các ghi nhận cuối năm 2024, nguồn địa phương cho biết làng có gần 40 cơ sở sản xuất, kinh doanh nghề mộc.
Hai con số không hoàn toàn cùng loại: “hộ tham gia” rộng hơn số “cơ sở sản xuất kinh doanh”. Vì vậy không nên diễn giải rằng làng giảm từ 305 xuống còn 40.
Có thể hiểu rằng nghề mộc tạo thành một hệ sinh thái sản xuất trong thôn, với nhiều hộ gia đình, lao động và cơ sở chuyên nghiệp cùng tham gia.
🚚 Sản phẩm đi trong và ngoài tỉnh
Theo ghi nhận của Báo Phú Yên, sản phẩm làng nghề Vĩnh Phú được tiêu thụ trong tỉnh, ngoài tỉnh và có sản phẩm xuất khẩu.
Vào những tháng cao điểm trước Tết, các xưởng thường phải tăng nhân lực và thời gian sản xuất để hoàn thành đơn hàng.
Một cơ sở được ghi nhận trong mùa Tết từng xuất hơn 200 sản phẩm/tháng ra ngoài tỉnh, cao gấp nhiều lần thời điểm thông thường. Đây là số liệu của riêng cơ sở và một mùa sản xuất cụ thể, không phải sản lượng của toàn làng.
🧑🔧 Người thợ vẫn là trung tâm
Dù máy móc ngày càng hiện đại, kinh nghiệm của người thợ vẫn đóng vai trò quan trọng.
Người làm nghề phải hiểu đặc tính của vật liệu, biết lựa chọn phương pháp gia công và kiểm soát từng công đoạn.
Đặc biệt ở những sản phẩm nội thất hoặc mỹ nghệ, công đoạn hoàn thiện quyết định rất lớn đến vẻ ngoài của sản phẩm.
Chính sự kết hợp giữa tay nghề truyền thống và công nghệ hiện đại đang giúp Vĩnh Phú duy trì nghề trong bối cảnh thị trường thay đổi.
🏡 Một làng nghề đang hoạt động thực tế
Vĩnh Phú không phải khu du lịch được dựng lên để biểu diễn nghề.
Đây là khu dân cư và làng nghề sản xuất thực tế.
Khi đi qua làng, có thể bắt gặp các xưởng gia công gỗ, máy cắt, máy bào, hoạt động chạm khắc hoặc những sản phẩm đang trong quá trình hoàn thiện.
Điều này tạo nên giá trị riêng cho địa điểm: du khách được nhìn thấy một nghề truyền thống đang tiếp tục tồn tại trong đời sống hiện đại.
📸 Trải nghiệm làng nghề
Nếu được chủ cơ sở đồng ý, khách tham quan có thể tìm hiểu một số công đoạn từ nguyên liệu đến sản phẩm hoàn thiện.
Tùy từng xưởng, có thể quan sát việc cắt – bào – tạo hình – đục/chạm – gia công CNC – chà nhám – lắp ráp – hoàn thiện.
Không nên quảng bá rằng tất cả xưởng đều mở cửa tham quan hoặc có chương trình trải nghiệm cố định.
Nếu VietAdventure phát triển sâu địa điểm này, tốt nhất nên liên hệ một cơ sở trong làng có khả năng đón khách rồi tạo thêm POI riêng.
⚠️ Lưu ý khi tham quan
Xưởng mộc có máy cưa, máy cắt, máy bào, bụi gỗ và nhiều thiết bị đang hoạt động.
Vì vậy, khách tham quan không nên tự ý đi vào khu vực máy móc, chạm vào thiết bị hoặc vật liệu đang gia công.
Nên xin phép chủ xưởng trước khi vào tham quan hoặc chụp ảnh.
Đặc biệt không nên đưa trẻ nhỏ đến gần khu vực máy cắt, CNC hoặc khu vực tập kết gỗ nếu chưa có người của cơ sở hướng dẫn.
🌧️ Làng nghề và trận lũ năm 2025
Một chi tiết đáng ghi nhận trong lịch sử gần đây của Vĩnh Phú là đợt mưa lũ lớn cuối năm 2025.
Báo Đắk Lắk ghi nhận nhiều xưởng tại thôn Vĩnh Phú bị nước ngập, gỗ trôi và máy móc hư hỏng. Một chủ xưởng cho biết nước tại cơ sở của mình dâng trên 2 m và gây thiệt hại lớn về gỗ cũng như thiết bị sản xuất.
Sau lũ, người dân tiến hành sửa chữa máy móc, xử lý nguyên liệu và từng bước khôi phục hoạt động.
Chi tiết này cho thấy nghề mộc Vĩnh Phú không chỉ là một di sản nghề nghiệp mà vẫn là sinh kế thực tế của nhiều gia đình.
🗺️ Gợi ý tuyến làng nghề Phú Yên
Vĩnh Phú có thể trở thành một điểm trong tuyến khám phá nghề truyền thống của VietAdventure:
Mộc Vĩnh Phú → Bánh tráng Đông Bình → Chổi đót Mỹ Thành → Đan đát Vinh Ba → Dệt chiếu cói Phú Tân → Bánh tráng Hòa Đa → Thúng chai Phú Mỹ.
Nếu xây dựng tuyến rộng hơn, có thể tiếp tục kết nối với:
Gốm Quảng Đức → Dệt thổ cẩm Xí Thoại → Nước mắm Long Thủy → Nước mắm Gành Đỏ.
Qua tuyến này, du khách có thể tìm hiểu rất nhiều loại nguyên liệu đặc trưng:
gỗ – gạo – đót – tre – cói – đất sét – sợi dệt – cá và muối.
💚 Khi nghề cũ gặp công nghệ mới
Điều thú vị nhất ở Làng nghề mộc Vĩnh Phú không phải là nghề vẫn được làm giống hệt hàng chục năm trước.
Ngược lại, đây là một làng nghề đang thay đổi.
Từ những chiếc đục, cưa và bào thủ công, người dân đã đưa máy cắt, máy chà và CNC vào xưởng. Từ mộc dân dụng, sản phẩm được mở rộng sang nội thất, trang trí và mỹ nghệ.
Nhưng phía sau máy móc vẫn là kinh nghiệm của người thợ – người lựa chọn vật liệu, kiểm soát hình dáng và hoàn thiện từng sản phẩm.
Chính khả năng giữ nghề nhưng không đứng yên đã giúp Vĩnh Phú tiếp tục duy trì vị trí của một làng nghề mộc đặc trưng của vùng Phú Yên.
