Giữa vùng quê phía tây Phú Yên có một ngôi làng mà tre từng mọc dày quanh những con đường, lối xóm. Từ nguồn nguyên liệu quen thuộc ấy, qua nhiều thế hệ, người dân Vinh Ba đã hình thành nên nghề đan đát tre, nứa, tạo ra những chiếc bồ, thúng, nia, sàng, giỏ tre và nhiều vật dụng gắn liền với đời sống nông thôn.
Đó là Làng nghề đan đát Vinh Ba, một trong những làng nghề truyền thống tiêu biểu của vùng Phú Yên.
Trang thông tin Du lịch Phú Yên ghi nhận nghề đan đát tại Vinh Ba đã được truyền lại qua nhiều đời; sản phẩm của làng không chỉ phục vụ sinh hoạt mà còn được khách hàng nhiều nơi ưa chuộng.
📍 Làng nghề đan đát Vinh Ba ở đâu?
Địa chỉ trước sắp xếp: Thôn Vinh Ba, xã Hòa Đồng, huyện Tây Hòa, tỉnh Phú Yên.
Địa chỉ hiện nay: Thôn Vinh Ba, xã Hòa Thịnh, tỉnh Đắk Lắk.
Địa chỉ hiện nay cần đặc biệt lưu ý khi cập nhật dữ liệu VietAdventure. Theo Nghị quyết 1660/NQ-UBTVQH15 năm 2025, toàn bộ xã Hòa Đồng và Hòa Thịnh được sắp xếp để thành lập xã mới mang tên Hòa Thịnh. Vì vậy, Vinh Ba hiện thuộc xã Hòa Thịnh.
Các tài liệu du lịch cũ thường vẫn ghi “xã Hòa Đồng, huyện Tây Hòa, Phú Yên” vì được xuất bản trước khi thay đổi địa giới hành chính.
🗺️ Vị trí
Làng Vinh Ba nằm ở khu vực Hòa Đồng cũ. Trang Du lịch Phú Yên ghi làng cách trung tâm Tuy Hòa khoảng 25 km. Một số tài liệu địa phương khác ghi khoảng cách hơn 30 km tùy điểm xuất phát và tuyến đường.
Do đây là một làng nghề phân bố trong khu dân cư, không phải một khu du lịch có một cổng vào duy nhất, VietAdventure nên đặt marker đại diện tại khu vực trung tâm thôn Vinh Ba thay vì xem một hộ sản xuất cụ thể là toàn bộ làng nghề.
🎋 Vinh Ba – vùng đất của tre
Một trong những điều thú vị nhất khi tìm hiểu Vinh Ba là mối liên hệ giữa cây tre và sự hình thành làng nghề.
Từ lâu, Vinh Ba có nhiều tre. Tre mọc dày quanh các con đường và lối đi, tạo thành những khoảng xanh như rừng nên khu vực còn được người dân gọi là “xóm Rừng”.
Nguồn tư liệu địa phương cho biết Vinh Ba có cả tre gai và tre mỡ. Trong đó tre mỡ có thân lớn, ruột rỗng, lóng dài, thích hợp cho nghề đan đát.
Người dân tận dụng nguồn nguyên liệu sẵn có để làm vật dụng phục vụ sản xuất nông nghiệp và đời sống gia đình.
Từ đó, nghề đan đát dần trở thành một phần của đời sống Vinh Ba.
🧺 Bồ, thúng, nia, sàng – những sản phẩm quen thuộc
Những sản phẩm truyền thống của Vinh Ba phần lớn xuất phát từ nhu cầu rất thực tế của cuộc sống nông thôn.
Các sản phẩm tiêu biểu gồm:
bồ – thúng – mủng – nong – nia – dần – sàng – giỏ tre – cót – gàu – vỉ tráng bánh – lờ – đơm – đó – dụng cụ đánh bắt và nhiều vật dụng bằng tre, nứa.
Trong đó, cót và gàu Vinh Ba từng khá nổi tiếng trong vùng.
Cót được sử dụng để chứa lúa và nông sản. Có loại bồ cót chứa hơn một tạ thóc, loại đặt ở góc nhà và cả dạng “bồ cuốn” có thể xếp thành nhiều tầng để dự trữ lúa sau mùa thu hoạch.
Gàu lại gắn với sản xuất nông nghiệp, dùng để đưa nước từ ao, mương vào ruộng hoặc lấy nước phục vụ sinh hoạt.
Nhìn vào những sản phẩm ấy có thể thấy nghề Vinh Ba ban đầu không sinh ra để làm đồ lưu niệm cho khách du lịch, mà xuất phát trực tiếp từ đời sống nông nghiệp của người dân Phú Yên.
🧑🌾 Một nghề của cả cộng đồng
Điểm đặc biệt của Vinh Ba là nghề đan đát từng không chỉ dành cho một nhóm nghệ nhân chuyên nghiệp.
TTXVN ghi nhận trong làng, từ thanh niên, phụ nữ, người cao tuổi đến trẻ em đều có thể tham gia một phần vào công việc. Hình ảnh quen thuộc từng là đàn ông chẻ tre, chuốt nan, còn các thành viên khác trong gia đình cùng ngồi đan sản phẩm.
Nhờ vậy, nghề được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác một cách khá tự nhiên.
Đứa trẻ lớn lên trong làng có thể nhìn thấy ông bà, cha mẹ làm nghề mỗi ngày, rồi học cách cầm nan, đan những sản phẩm đơn giản trước khi thực hiện các sản phẩm phức tạp hơn.
Đó cũng chính là giá trị văn hóa đáng chú ý của Vinh Ba.
🔪 Từ cây tre thành một sản phẩm đan đát
Để một thân tre trở thành chiếc giỏ hay chiếc nia hoàn chỉnh phải trải qua nhiều công đoạn.
Tùy sản phẩm, quy trình có thể khác nhau, nhưng về cơ bản gồm:
Chọn tre → chặt tre → cắt thành đoạn → chẻ tre → tạo nan → vót và chuốt nan → xử lý nguyên liệu → tạo khung → đan → hoàn thiện sản phẩm.
Khâu chuẩn bị nan rất quan trọng.
Nan phải có kích thước và độ dày phù hợp. Nếu quá dày sẽ khó uốn; nếu quá mỏng lại ảnh hưởng đến độ bền của sản phẩm.
Khi đan, người thợ phải điều chỉnh từng nan sao cho khoảng cách tương đối đều và kết cấu đủ chắc chắn cho mục đích sử dụng.
Đối với những sản phẩm thủ công mỹ nghệ, yêu cầu về độ chính xác và tính thẩm mỹ còn cao hơn.
🪴 Từ vật dụng nông nghiệp đến hàng thủ công mỹ nghệ
Một bước chuyển đáng chú ý của Vinh Ba diễn ra vào khoảng năm 2005, khi Cơ sở Đan đát thủ công mỹ nghệ Đồng Nhất ra đời.
Theo TTXVN, sự xuất hiện của cơ sở này đánh dấu giai đoạn làng nghề mở rộng từ những vật dụng truyền thống sang các sản phẩm thủ công mỹ nghệ có giá trị cao hơn.
Bên cạnh tre và nứa, người làm nghề còn sử dụng các vật liệu như lá bương và cọng dừa.
Các sản phẩm mới gồm:
giỏ xách – giỏ hoa – lẵng hoa – giỏ trái cây – sản phẩm trang trí – đồ dùng phục vụ du lịch – quà tặng.
Sự thay đổi này giúp nghề đan đát thích nghi với thị trường hiện đại thay vì chỉ phụ thuộc vào những sản phẩm nông nghiệp truyền thống.
♿ Dạy nghề và tạo việc làm
Năm 2007, chương trình khuyến công đã tổ chức đào tạo lại nghề đan đát và kỹ thuật sản xuất sản phẩm mới cho hàng trăm lao động tại địa phương.
Đáng chú ý, chương trình có sự tham gia của 20 người khuyết tật.
Hoạt động đào tạo giúp người làm nghề nâng cao kỹ thuật, tăng độ tinh xảo và đa dạng hóa sản phẩm.
Đây là một khía cạnh đáng chú ý khi nhìn vào giá trị của làng nghề: đan đát không chỉ bảo tồn văn hóa mà còn từng tạo thêm sinh kế cho nhiều nhóm lao động trong cộng đồng.
👨👩👧👦 Hơn 300 lao động từng duy trì nghề
Tư liệu của TTXVN năm 2016 và thông tin du lịch địa phương đều ghi nhận làng nghề có hơn 300 lao động tham gia giữ nghề.
Đây là số liệu tại thời điểm nguồn ghi nhận, không nên hiểu là số lao động chính xác hiện nay.
Khi cập nhật trên VietAdventure, nên ghi rõ:
“Theo số liệu được công bố trước đây, làng nghề từng có hơn 300 lao động tham gia.”
Cách viết này sẽ tránh biến một con số lịch sử thành số liệu hiện tại.
🧺 Vỉ bánh tráng – mối liên hệ thú vị giữa các làng nghề
Một sản phẩm rất thú vị của Vinh Ba là vỉ tráng/phơi bánh.
Những chiếc vỉ bằng tre được sử dụng trong quá trình sản xuất bánh tráng, tạo nên một mối liên hệ tự nhiên giữa các nghề truyền thống của Phú Yên.
Một bên là người trồng và xử lý tre.
Một bên là người đan vỉ.
Ở một vùng khác, người làm bánh lại sử dụng những chiếc vỉ ấy để sản xuất bánh tráng.
Vì vậy khi xây dựng nội dung VietAdventure, có thể liên kết:
Làng nghề đan đát Vinh Ba ↔ Làng nghề bánh tráng Hòa Đa
Đây là cách kể chuyện làng nghề thú vị hơn việc xem từng địa điểm hoàn toàn tách biệt.
📸 Trải nghiệm làng nghề Vinh Ba
Vinh Ba không phải khu du lịch được xây dựng với cổng vào, quầy vé và chương trình biểu diễn cố định.
Giá trị của nơi đây nằm ở không gian của một làng nghề đang tồn tại trong cộng đồng.
Nếu gặp các hộ vẫn làm nghề và được chủ nhà đồng ý, du khách có thể quan sát:
chẻ tre → vót nan → chuốt nan → tạo khung → đan sản phẩm → hoàn thiện.
Đối với người thích nhiếp ảnh, những bó tre, nan tre, bàn tay người thợ và các sản phẩm đang hoàn thiện có thể tạo nên những hình ảnh rất đặc trưng của làng quê Phú Yên.
🛍️ Mua sản phẩm thủ công
Nếu có sản phẩm bán trực tiếp tại hộ hoặc cơ sở sản xuất, mua sản phẩm tại làng là một cách thiết thực để ủng hộ người làm nghề.
Các sản phẩm nhỏ như:
giỏ tre – lẵng hoa – giỏ trái cây – đồ trang trí – sản phẩm thủ công mỹ nghệ
phù hợp hơn để khách du lịch mang về so với những sản phẩm nông nghiệp truyền thống có kích thước lớn.
Tuy nhiên, sản phẩm và khả năng bán lẻ phụ thuộc từng cơ sở, không nên mặc định làng có một khu mua sắm hoặc cửa hàng du lịch cố định.
🚗 Di chuyển
Vinh Ba nằm tại khu vực Hòa Đồng cũ, phía tây nam vùng Tuy Hòa.
Từ trung tâm Tuy Hòa có thể đi theo hướng về khu vực Tây Hòa cũ rồi tiếp tục đến Vinh Ba.
Nguồn Du lịch Phú Yên ghi khoảng cách khoảng 25 km, trong khi trang thông tin địa phương ghi hơn 30 km tùy tuyến và điểm xuất phát.
Khi xây dựng bản đồ VietAdventure, nên sử dụng tọa độ thực tế của marker làng thay vì lấy khoảng cách ước lượng làm dữ liệu điều hướng.
🗺️ Gợi ý hành trình làng nghề
Một tuyến khám phá văn hóa có thể xây dựng:
Tuy Hòa → Làng nghề đan đát Vinh Ba → khu vực Hòa Thịnh → Đồng khởi Hòa Thịnh
Nếu muốn phát triển thành chủ đề “Làng nghề Phú Yên”, có thể liên kết:
Làng nghề đan đát Vinh Ba → Làng nghề bánh tráng Hòa Đa → Gốm Quảng Đức → Làng nghề nước mắm Long Thủy → Nước mắm Gành Đỏ → Muối Tuyết Diêm.
Đây sẽ là một tuyến nội dung rất phù hợp để giới thiệu Phú Yên không chỉ qua biển và danh lam thắng cảnh mà còn qua con người, nghề truyền thống và sản vật địa phương.
⚠️ Lưu ý khi tham quan
Vinh Ba trước hết là khu dân cư và nơi sinh hoạt, sản xuất của người dân, không phải khu du lịch khép kín.
Khi đến tìm hiểu làng nghề nên:
xin phép trước khi vào nhà hoặc cơ sở sản xuất – hỏi trước khi chụp ảnh người dân – không tự ý cầm sản phẩm đang làm – không cản trở công việc – giữ vệ sinh và tôn trọng đời sống địa phương.
Hoạt động sản xuất cũng không diễn ra giống nhau ở mọi hộ và mọi thời điểm.
Vì vậy không nên quảng bá theo kiểu “đến lúc nào cũng được xem biểu diễn đan tre”.
💚 Nét mộc mạc của làng quê Phú Yên
Giá trị của Vinh Ba nằm ở những điều rất bình dị.
Một thân tre mọc bên đường có thể được chẻ thành hàng chục nan nhỏ. Qua đôi tay của người thợ, những nan tre ấy trở thành chiếc nia, cái thúng, chiếc bồ đựng lúa, chiếc giỏ hay một món đồ thủ công.
Nghề được hình thành từ chính nhu cầu của cuộc sống nông nghiệp, rồi tồn tại qua nhiều thế hệ trước khi từng bước chuyển sang sản xuất hàng thủ công mỹ nghệ.
Vì vậy, Làng nghề đan đát Vinh Ba không chỉ là nơi sản xuất những món đồ bằng tre.
Đó còn là câu chuyện về cách người dân Phú Yên tận dụng nguyên liệu quê hương, biến kỹ năng lao động thành sinh kế và truyền lại một phần văn hóa làng quê từ thế hệ này sang thế hệ khác.
