Giữa khung cảnh núi non và biển xanh của Vịnh Vũng Rô, phía Đông tỉnh Đắk Lắk, có một địa danh gắn với những trang sử đặc biệt của dân tộc: Bến tàu Không số Vũng Rô.
Ngày nay, Vũng Rô hiện lên bình yên với mặt biển xanh và những dãy núi bao quanh. Nhưng hơn sáu thập niên trước, nơi đây từng là một bến tiếp nhận bí mật trên Đường Hồ Chí Minh trên biển, nơi những con tàu vượt sóng từ miền Bắc vận chuyển vũ khí và hàng hóa chi viện cho chiến trường miền Nam.
Bến tàu Không số Vũng Rô ở đâu?
Di tích nằm tại khu vực Vũng Rô, xã Hòa Xuân, tỉnh Đắk Lắk hiện nay.
Trước đợt sắp xếp đơn vị hành chính năm 2025, địa điểm này thuộc xã Hòa Xuân Nam, thị xã Đông Hòa, tỉnh Phú Yên.
Vì vậy, trong nhiều tài liệu lịch sử và bản đồ cũ, du khách sẽ thấy tên gọi Bến tàu Không số Vũng Rô, Phú Yên.
Bản đồ: Tại đây
Vũng Rô có vị trí khá đặc biệt. Vịnh được những dãy núi bao quanh, có nhiều khu vực kín đáo và từ đây có thể mở các tuyến vận chuyển hàng hóa vào sâu trong đất liền. Trong những năm chiến tranh, chính đặc điểm địa hình này đã giúp Vũng Rô trở thành một trong những bến quan trọng của tuyến vận tải chiến lược trên biển.
Tàu Không số là gì?
Tên gọi “Tàu Không số” không đơn giản có nghĩa là những con tàu hoàn toàn không mang số.
Để giữ bí mật, những tàu của lực lượng vận tải quân sự được cải trang thành tàu đánh cá, không sử dụng số hiệu cố định và có thể thay đổi hình thức nhận dạng để hòa vào hoạt động tàu thuyền trên biển.
Ngày 23/10/1961, Đoàn 759 được thành lập với nhiệm vụ bí mật vận chuyển vũ khí, đạn dược và cán bộ từ miền Bắc vào chi viện cho chiến trường miền Nam bằng đường biển. Đơn vị sau đó trực thuộc Hải quân và đến tháng 1/1964 được đổi tên thành Đoàn 125 Hải quân.
Những chuyến đi ấy đã góp phần hình thành nên tuyến vận tải chiến lược được lịch sử ghi nhận với tên gọi Đường Hồ Chí Minh trên biển.
Những chuyến tàu bí mật cập Bến Vũng Rô
Ngày 28/11/1964 đánh dấu chuyến hàng đầu tiên của Tàu Không số được tiếp nhận tại Bến Vũng Rô.
Từ tháng 11/1964 đến tháng 2/1965, Vũng Rô đã tiếp nhận 4 chuyến tàu Không số, đưa gần 200 tấn vũ khí vào chi viện cho chiến trường Phú Yên, Khánh Hòa và Đắk Lắk.
Sau khi tàu cập bến, vũ khí và hàng hóa được lực lượng tại chỗ nhanh chóng bốc dỡ. Từ Vũng Rô, những tuyến đường bí mật xuyên qua khe núi và đèo dốc tiếp tục đưa hàng về hậu cứ rồi phân phối đến các chiến trường ở Nam Trung Bộ và Tây Nguyên.
Đằng sau mỗi chuyến tàu là sự phối hợp giữa thủy thủ đoàn, lực lượng bảo vệ bến, thanh niên xung phong, dân công và người dân địa phương.
Tất cả phải diễn ra trong bí mật.
Tàu 41 và những chuyến đi vào Vũng Rô
Một trong những con tàu nổi tiếng gắn với Vũng Rô là Tàu 41.
Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Hồ Đắc Thạnh, nguyên Thuyền trưởng Tàu 41, đã trực tiếp tham gia những chuyến vận chuyển vũ khí trên Đường Hồ Chí Minh trên biển. Ông từng thực hiện 12 chuyến vượt biển đưa vũ khí vào chiến trường miền Nam.
Những con tàu phải vượt qua một hành trình đầy nguy hiểm.
Không chỉ đối mặt với sóng lớn và thời tiết khắc nghiệt, thủy thủ đoàn còn phải tránh hệ thống tuần tra và phong tỏa trên biển. Yêu cầu giữ bí mật khiến mỗi chuyến đi trở thành một cuộc đấu trí căng thẳng.
Sự kiện Tàu 143
Một trong những sự kiện đặc biệt nhất tại Vũng Rô xảy ra vào tháng 2/1965.
Sau ba chuyến vận chuyển thành công, ngày 16/02/1965, Tàu 143 do thuyền trưởng Lê Văn Thêm và chính trị viên Phan Văn Bảng phụ trách, chở khoảng 63 tấn vũ khí cùng 17 cán bộ, chiến sĩ cập Vũng Rô.
Tàu sau đó gặp sự cố và bị đối phương phát hiện.
Sự kiện này khiến tuyến vận chuyển bí mật tại Vũng Rô bị lộ, nhưng đồng thời trở thành một trong những dấu mốc được nhắc đến nhiều nhất trong lịch sử Đường Hồ Chí Minh trên biển.
Ngày nay, câu chuyện về những chuyến tàu cập Vũng Rô vẫn được lưu giữ như một phần ký ức của vùng đất này.
Đường Hồ Chí Minh trên biển
Nếu Đường Trường Sơn – Đường Hồ Chí Minh là tuyến vận tải chiến lược trên bộ thì Đường Hồ Chí Minh trên biển mở thêm một hướng chi viện đặc biệt bằng đường biển.
Những con tàu bí mật từ miền Bắc vượt hàng nghìn kilômét trên biển, đưa vũ khí, hàng hóa và lực lượng đến nhiều bến ở miền Nam.
Vũng Rô là một mắt xích trong hệ thống ấy.
Vũ khí từ đây được tiếp tục vận chuyển đến các chiến trường Phú Yên, Khánh Hòa và Đắk Lắk, góp phần tăng cường sức chiến đấu cho lực lượng tại khu vực Nam Trung Bộ và Tây Nguyên.
Di tích quốc gia đặc biệt
Giá trị lịch sử của Vũng Rô không chỉ được ghi lại qua những câu chuyện và ký ức của các nhân chứng.
Ngày 26/11/2024, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 1473/QĐ-TTg xếp hạng Di tích lịch sử Đường Hồ Chí Minh trên biển là Di tích quốc gia đặc biệt.
Di tích gồm các địa điểm tiêu biểu:
Bến K15 – Bến Vũng Rô – Bến Lộc An – Bến Vàm Lũng.
Ngày 28/11/2024, tại Vũng Rô đã diễn ra lễ kỷ niệm 60 năm Bến Vũng Rô tiếp nhận chuyến hàng đầu tiên của Tàu Không số (28/11/1964 – 28/11/2024) và trao Bằng xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt Đường Hồ Chí Minh trên biển.
Vũng Rô hôm nay
Hơn 60 năm đã trôi qua.
Vùng biển từng chứng kiến những chuyến tàu bí mật ngày nay đã trở thành một địa điểm tham quan lịch sử kết hợp với khám phá thiên nhiên.
Đứng tại Vũng Rô hôm nay, trước mắt du khách là một vùng vịnh xanh được những dãy núi bao quanh. Tàu thuyền và bè nuôi thủy sản nằm yên trên mặt nước, tạo nên khung cảnh hoàn toàn khác với những năm tháng chiến tranh.
Nhưng phía sau vẻ bình yên ấy là những câu chuyện về những người đã vượt biển, những lực lượng bảo vệ bến và người dân địa phương từng bí mật tiếp nhận, vận chuyển hàng hóa vào chiến trường.
Vì vậy, Bến tàu Không số Vũng Rô không chỉ là một điểm tham quan mà còn là một “địa chỉ đỏ” về nguồn, nơi những thế hệ sau có thể tìm hiểu một phần lịch sử của Đường Hồ Chí Minh trên biển.
Kết hợp tham quan Vũng Rô – Hòn Nưa – Mũi Điện
Di tích nằm trong khu vực có nhiều cảnh quan nổi tiếng nên rất thuận tiện để kết hợp thành một hành trình khám phá.
Du khách có thể tham quan:
Bến tàu Không số Vũng Rô → Vịnh Vũng Rô → Hòn Nưa → Bãi Môn → Mũi Điện → Hải đăng Mũi Điện.
Buổi sáng có thể đến Mũi Điện ngắm bình minh, tham quan hải đăng và Bãi Môn.
Sau đó tiếp tục đến Vũng Rô, tìm hiểu lịch sử Bến tàu Không số và ngắm toàn cảnh vùng vịnh.
Nếu thời tiết và tình trạng biển thuận lợi, du khách có thể thuê thuyền từ Vũng Rô để tiếp tục khám phá Hòn Nưa.
Đây là một cung đường đặc biệt bởi trong cùng một chuyến đi có thể kết hợp lịch sử – núi – biển – đảo – hải đăng.
Một địa chỉ để nhớ về lịch sử
Nếu chỉ nhìn Vũng Rô hôm nay, thật khó hình dung vùng biển bình yên này từng là điểm đến của những chuyến tàu bí mật trong những năm tháng chiến tranh.
Những con tàu nhỏ đã vượt biển, những chuyến hàng được bí mật đưa lên bờ và những con đường xuyên núi tiếp tục đưa vũ khí đến chiến trường.
Bởi vậy, đến Di tích Bến tàu Không số Vũng Rô không chỉ là một chuyến tham quan.
Đó còn là hành trình tìm về một phần lịch sử của Đường Hồ Chí Minh trên biển, để hiểu thêm về những con người đã vượt qua hiểm nguy vì mục tiêu độc lập và thống nhất đất nước.
Thông tin địa điểm
📍 Tên: Di tích Bến tàu Không số Vũng Rô
🏛️ Thuộc di tích: Đường Hồ Chí Minh trên biển – Di tích quốc gia đặc biệt
🗺️ Địa chỉ hiện nay: Xã Hòa Xuân, tỉnh Đắk Lắk, Việt Nam
🕰️ Địa chỉ trước 01/07/2025: Xã Hòa Xuân Nam, thị xã Đông Hòa, tỉnh Phú Yên
📅 Mốc lịch sử: Chuyến hàng đầu tiên cập Bến Vũng Rô ngày 28/11/1964
⚓ Giai đoạn hoạt động nổi bật: 11/1964 – 02/1965
🚢 Số chuyến tiếp nhận: 4 chuyến Tàu Không số
📦 Khối lượng chi viện: Gần 200 tấn vũ khí
🏞️ Loại hình: Di tích lịch sử – tham quan – giáo dục truyền thống
📌 Điểm gần: Vịnh Vũng Rô – Hòn Nưa – Bãi Môn – Mũi Điện – Hải đăng Mũi Điện
