Đồng khởi Hòa Thịnh là một trong những sự kiện lịch sử tiêu biểu của Phú Yên trong thời kỳ chiến tranh Việt Nam. Cuộc nổi dậy diễn ra vào đêm 22/12/1960 tại xã Hòa Thịnh, huyện Tuy Hòa lúc bấy giờ và được các nguồn chính thức ghi nhận là cuộc Đồng khởi đầu tiên ở vùng đồng bằng Khu V.
Ngày nay, địa điểm gắn với sự kiện đã trở thành nơi tưởng niệm, giáo dục truyền thống và tìm hiểu lịch sử địa phương.
📍 Vị trí
Địa chỉ cũ: Xã Hòa Thịnh, huyện Tây Hòa, tỉnh Phú Yên.
Địa chỉ hiện nay: Xã Hòa Thịnh, tỉnh Đắk Lắk.Bản đồ: Tại đây
Theo Nghị quyết 1660/NQ-UBTVQH15 năm 2025, toàn bộ xã Hòa Thịnh cũ và xã Hòa Đồng được sắp xếp thành xã Hòa Thịnh mới, tỉnh Đắk Lắk. Vì vậy tên Hòa Thịnh vẫn được giữ sau sắp xếp hành chính.
🗺️ Google Maps
Tên trên Google Maps: Chiến tích Khởi nghĩa Đồng Khởi @Hòa Thịnh
Tọa độ: 12.932003, 109.239967
Google Maps: Chiến tích Khởi nghĩa Đồng Khởi Hòa Thịnh
Đây là pin trong đường dẫn Google Maps của địa điểm.
Bản đồ nhúng cho WordPress
Nếu VietAdventure sử dụng khối bản đồ theo tọa độ, hãy đặt tâm bản đồ tại:
12.932003, 109.239967
Nên đặt tên hiển thị:
Di tích lịch sử Đồng khởi Hòa Thịnh
thay vì chỉ sử dụng tên “Chiến tích Khởi nghĩa Đồng Khởi” trên Google Maps, vì đây là tên phù hợp hơn với cách gọi trong các nguồn chính thức.
🇻🇳 Cuộc Đồng khởi ngày 22/12/1960
Bối cảnh Đồng khởi Hòa Thịnh gắn với sự thay đổi của phong trào cách mạng ở miền Nam cuối thập niên 1950.
Theo Báo Nhân Dân, sau Nghị quyết Trung ương 15 năm 1959 và Đại hội Đảng bộ tỉnh Phú Yên tháng 9/1960 tại căn cứ Thồ Lồ, lực lượng cách mạng địa phương đẩy mạnh chuẩn bị cho phong trào Đồng khởi tại vùng đồng bằng.
Hòa Thịnh được lựa chọn làm một trong những địa bàn trọng điểm.
🕖 19 giờ ngày 22/12/1960
Khoảng 19 giờ ngày 22/12/1960, lực lượng tham gia Đồng khởi bắt đầu hành quân từ khu vực dốc Đá Ngó.
Đoàn đi qua các thôn, xóm rồi chia thành ba cánh tiến về trụ sở xã Hòa Thịnh. Khi tiếng súng tiến công vang lên, đông đảo người dân từ nhiều hướng tham gia cuộc nổi dậy.
Các nguồn lịch sử còn nhắc đến những địa danh trên đường hành quân như:
dốc Đá Ngó → hốc Cây Quăng → Đá Chồng → Hòn Chuối → gò Mả Vôi, thôn Phú Hữu.
Đây đều là những tên địa phương đáng chú ý nếu VietAdventure sau này xây dựng một tuyến bản đồ lịch sử Đồng khởi Hòa Thịnh.
👥 Hàng nghìn người dân tham gia
Điểm nổi bật của sự kiện là sự tham gia của đông đảo quần chúng.
Theo tường thuật của Báo Nhân Dân, khi lực lượng vũ trang tiến công trụ sở xã, hàng nghìn người dân từ nhiều hướng tập trung về khu vực trung tâm Hòa Thịnh.
Sau đó một cuộc mít tinh được tổ chức vào khoảng 1 giờ sáng ngày 23/12/1960 và kết thúc khoảng 3 giờ sáng.
Hòa Thịnh trở thành xã đầu tiên ở vùng đồng bằng Khu V mà lực lượng cách mạng giành được quyền kiểm soát chính quyền cơ sở trong đợt Đồng khởi này.
🗺️ Phong trào lan sang các địa phương khác
Sau sự kiện tại Hòa Thịnh, phong trào tiếp tục lan sang các khu vực lân cận.
Các tài liệu lịch sử nhắc đến những địa phương như:
Hòa Đồng – Hòa Tân – Hòa Mỹ – Hòa Hiệp.
Theo trang thông tin xã Tây Hòa hiện nay, Đồng khởi Hòa Thịnh được xem là bước chuyển quan trọng của phong trào cách mạng tại Phú Yên và vùng đồng bằng Khu V từ giai đoạn bảo toàn lực lượng sang thế tiến công.
🏛️ Di tích lịch sử quốc gia
Địa điểm diễn ra cuộc Đồng khởi Hòa Thịnh sau đó được công nhận là Di tích lịch sử quốc gia.
Báo Nhân Dân ghi nhận vào năm 2005, tỉnh Phú Yên tổ chức lễ kỷ niệm 45 năm Đồng khởi Hòa Thịnh và đón nhận bằng Di tích lịch sử quốc gia “Địa điểm diễn ra cuộc Đồng khởi Hòa Thịnh”.
Đây là tên nên sử dụng trong phần dữ liệu di tích của VietAdventure.
🏗️ Khu di tích Đồng khởi Hòa Thịnh
Để bảo tồn và phát huy giá trị của địa điểm lịch sử, một khu di tích được đầu tư xây dựng tại Hòa Thịnh.
Năm 2015, công trình Khu di tích lịch sử Đồng khởi Hòa Thịnh được khánh thành nhân kỷ niệm 55 năm sự kiện.
Theo VTV, giai đoạn đầu của khu di tích rộng khoảng 3 ha, với tổng kinh phí hơn 20 tỷ đồng.
🏠 Nhà truyền thống
Một hạng mục quan trọng trong khu di tích là nhà truyền thống.
Không gian này được xây dựng nhằm giới thiệu lịch sử địa phương và tưởng niệm những người đã hy sinh.
Theo VTV, nhà truyền thống có các nội dung trưng bày gồm:
- Hình ảnh và tư liệu lịch sử.
- Vũ khí, vật dụng của lực lượng vũ trang.
- Sa bàn tái hiện cuộc mít tinh Đồng khởi năm 1960.
- Nội dung tưởng niệm gần 450 liệt sĩ của xã Hòa Thịnh.
Vì vậy khi đến đây, nên dành thời gian xem phần trưng bày thay vì chỉ chụp ảnh bên ngoài.
📸 Tham quan và tìm hiểu lịch sử
Đồng khởi Hòa Thịnh phù hợp với loại hình tham quan lịch sử – về nguồn – giáo dục truyền thống.
Một số nội dung đáng ghi lại gồm khu tưởng niệm, nhà truyền thống, bia và các công trình ghi dấu sự kiện, tư liệu lịch sử, sa bàn và toàn cảnh không gian khu di tích.
Đối với những công trình tưởng niệm, nên giữ thái độ trang nghiêm và tránh các kiểu tạo dáng không phù hợp.
🚗 Di chuyển
Khu di tích nằm tại xã Hòa Thịnh, phía tây khu vực Tuy Hòa.
Có thể kết hợp địa điểm này trong hành trình khám phá vùng Tây Hòa thay vì đi riêng một điểm.
Khi sử dụng Google Maps, nên tìm theo tên:
“Chiến tích Khởi nghĩa Đồng Khởi Hòa Thịnh”
hoặc sử dụng tọa độ:
12.932003, 109.239967
🗺️ Gợi ý tuyến lịch sử Tây Hòa
Một hành trình rất phù hợp cho VietAdventure là:
Tuy Hòa → Di tích Đường số 5 → Ga Gò Mầm → Đồng khởi Hòa Thịnh.
Có thể mở rộng thêm:
Đồng khởi Hòa Thịnh → Hồ Hóc Răm → Suối Lạnh → Vực Phun.
Như vậy trong cùng một hành trình có thể kết hợp hai nhóm nội dung:
lịch sử – về nguồn và thiên nhiên – cảnh quan Tây Hòa.
⚠️ Lưu ý khi tham quan
Đây là di tích lịch sử và không gian tưởng niệm, vì vậy nên:
- Giữ vệ sinh và cảnh quan.
- Không leo trèo lên tượng đài hoặc bia tưởng niệm.
- Không viết, vẽ lên công trình.
- Giữ trật tự trong nhà truyền thống.
- Không tự ý chạm vào hiện vật trưng bày.
- Tôn trọng các đoàn đang tổ chức lễ dâng hương hoặc hoạt động về nguồn.
Nếu muốn tham quan nhà truyền thống vào thời gian cụ thể, nên kiểm tra tình trạng mở cửa tại địa phương trước chuyến đi.
💙 Một địa chỉ đỏ của Phú Yên
Đồng khởi Hòa Thịnh không nổi bật bởi cảnh quan du lịch mà bởi giá trị lịch sử.
Sự kiện đêm 22/12/1960 đánh dấu một bước chuyển của phong trào cách mạng tại Phú Yên và được các nguồn chính thức xác định là cuộc Đồng khởi đầu tiên ở vùng đồng bằng Khu V.
Hơn nửa thế kỷ sau, khu di tích vẫn là nơi để người dân, học sinh và du khách tìm hiểu một giai đoạn lịch sử của vùng đất Phú Yên.
Địa chỉ cũ: Xã Hòa Thịnh, huyện Tây Hòa, tỉnh Phú Yên.
Địa chỉ hiện nay: Xã Hòa Thịnh, tỉnh Đắk Lắk.
