Nhắc đến biển Phú Yên, người ta thường nghĩ đến Gành Đá Đĩa, Bãi Xép, Vũng Rô, Mũi Điện hay những làng chài nằm dọc bờ biển.
Nhưng với nhiều thế hệ ngư dân nơi đây, còn có một hình ảnh khác gắn rất sâu với biển:
Cá ngừ đại dương.
Thân cá lớn, ánh bạc. Thịt đỏ đậm. Mỗi chuyến câu có thể kéo dài nhiều ngày giữa biển khơi trước khi tàu trở về cảng.
Từ một nghề được những ngư dân Tuy Hòa mày mò phát triển vào cuối thế kỷ XX, câu cá ngừ đại dương đã trở thành một nghề khai thác xa bờ quan trọng và tạo nên một sản vật mang tính nhận diện rất cao đối với Phú Yên.
Ngày nay, cá ngừ không chỉ là sản phẩm thủy sản có giá trị kinh tế.
Từ phần thịt, mắt, lườn, bao tử đến trứng cá, người dân đã sáng tạo nên nhiều món ăn đặc trưng, khiến cá ngừ đại dương trở thành một phần của thương hiệu ẩm thực Phú Yên. TTXVN năm 2025 thậm chí sử dụng hình ảnh “đại sứ du lịch” để mô tả vai trò đặc biệt của sản vật này.
🐟 Cá ngừ đại dương – “cá bò gù” của người Phú Yên
Ở Phú Yên, cá ngừ đại dương còn được người dân gọi bằng cái tên dân dã:
Cá bò gù.
Tên gọi này được giải thích từ hình dáng phần lưng và đặc điểm thịt cá đỏ, khiến người dân liên tưởng đến thịt bò.
“Cá ngừ đại dương” thực tế là cách gọi thương mại và đời sống khá rộng, không nên hiểu rằng chỉ có duy nhất một loài cá ngừ trên đại dương.
Trong khai thác cá ngừ xa bờ của Việt Nam, những loài có giá trị thương mại quan trọng gồm cá ngừ mắt to và cá ngừ vây vàng.
Khi viết về ẩm thực Phú Yên, cách gọi “cá ngừ đại dương” vẫn phù hợp nhất vì đây là tên đã gắn với nghề biển, đặc sản và nhận diện du lịch địa phương trong nhiều thập niên.
🌊 Phú Yên – nơi khởi nguồn nghề câu cá ngừ đại dương ở Việt Nam
Điều làm câu chuyện cá ngừ Phú Yên đặc biệt không chỉ là món ăn.
Phú Yên được nhiều nguồn báo chí và cơ quan chuyên ngành ghi nhận là nơi hình thành, phát triển nghề câu cá ngừ đại dương sớm nhất ở Việt Nam.
Câu chuyện bắt đầu từ những ngư dân vùng biển Tuy Hòa.
Tuy nhiên, các nguồn ghi lại mốc thời gian và chi tiết khởi đầu có đôi chút khác nhau.
Tư liệu năm 2012 của Trung tâm Khuyến nông Quốc gia cho rằng nghề hình thành vào đầu thập niên 1990, xuất phát từ ngư dân làm nghề câu cá nhám, cá mập tại làng biển Phú Câu.
Báo Nhân Dân ghi nhận nghề bắt đầu phát triển mạnh từ khoảng năm 1995.
Trong khi đó, lời kể của các lão ngư được ghi lại ở những nguồn khác nhắc đến các thử nghiệm từ cuối thập niên 1980 và bước ngoặt rõ rệt vào khoảng 1993–1994.
Vì vậy, cách viết thận trọng và phù hợp nhất là:
Nghề câu cá ngừ đại dương tại Phú Yên được ngư dân Tuy Hòa mày mò hình thành từ cuối những năm 1980 – đầu những năm 1990 và phát triển mạnh từ khoảng giữa thập niên 1990.
⚓ Cái nôi Phú Câu – Tuy Hòa
Địa danh gắn chặt nhất với câu chuyện này là:
Làng biển Phú Câu.
Phú Câu trước đây thuộc khu vực phường 6, thành phố Tuy Hòa, tỉnh Phú Yên.
Những ngư dân nơi đây vốn quen với các nghề đánh bắt cá chuồn, cá nhám và nhiều loại hải sản khác.
Trong quá trình đi biển, họ quan sát, học hỏi và cải tiến ngư cụ để câu những con cá ngừ lớn sống ngoài khơi.
Từ những thử nghiệm ban đầu, câu vàng cá ngừ đại dương dần hình thành thành một nghề chuyên nghiệp.
Nghề sau đó lan sang nhiều địa phương ven biển miền Trung như Bình Định, Khánh Hòa và các vùng khác.
Vì vậy, khi xây dựng nội dung VietAdventure, nên liên kết trực tiếp:
Cá ngừ đại dương Phú Yên ↔ Làng biển Phú Câu ↔ Nghề câu cá ngừ đại dương.
🎣 Câu vàng – một thời vàng son
Một phương pháp từng gắn đặc biệt với nghề cá ngừ Phú Yên là câu vàng.
“Vàng câu” có thể hiểu là một hệ thống dây câu dài với nhiều nhánh và lưỡi câu được bố trí trên tuyến câu.
Tư liệu của ngư dân cho thấy có thời kỳ một vàng câu sử dụng tới hàng nghìn lưỡi và được thả trên phạm vi rất dài ngoài biển.
Mồi câu từng được thử nghiệm bằng nhiều loại cá khác nhau, trong đó cá chuồn gắn khá rõ với câu chuyện phát triển nghề tại Phú Yên.
Ngư dân ra khơi, chọn ngư trường, thả vàng câu, chờ cá ăn mồi rồi thu dây.
Một con cá ngừ đại dương lớn mắc câu không đơn giản chỉ kéo lên tàu như những loại cá nhỏ.
Đó là cuộc đấu sức giữa người và cá giữa biển.
🚢 Những chuyến biển dài ngày
Nghề câu cá ngừ đại dương khác khá nhiều so với hoạt động đánh bắt gần bờ.
Tàu phải đi xa.
Thời gian trên biển kéo dài.
Nhiên liệu, nước ngọt, thực phẩm, nước đá, ngư cụ và nhiều vật tư phải được chuẩn bị trước chuyến đi.
Khi cá được đưa lên tàu, công việc quan trọng tiếp theo là xử lý và bảo quản.
Chất lượng cá khi trở về cảng chịu ảnh hưởng lớn bởi quá trình khai thác, xử lý, nhiệt độ và phương pháp bảo quản trong suốt chuyến biển.
Đây là lý do câu chuyện cá ngừ không chỉ có:
“đánh bắt được bao nhiêu cá”
mà còn có:
“bao nhiêu cá đạt chất lượng cao khi vào bờ”.
🧊 Bảo quản quyết định giá trị con cá
Cá ngừ có thể trở thành nguyên liệu cho nhiều phân khúc khác nhau.
Những sản phẩm chất lượng cao có yêu cầu rất nghiêm ngặt về độ tươi, màu sắc và chất lượng thịt.
Vì vậy, trong nhiều năm, Phú Yên đã triển khai các chương trình cải tiến kỹ thuật khai thác và bảo quản nhằm nâng cao chất lượng cá sau thu hoạch. Từ khá sớm, các chương trình khuyến nông đã đặt vấn đề hiện đại hóa nghề câu cá ngừ của địa phương.
Đây cũng là một điểm quan trọng khi viết về cá ngừ Phú Yên:
Giá trị của cá không chỉ được tạo ra khi cá cắn câu mà còn được quyết định bởi toàn bộ quá trình từ biển đến cảng.
⚓ Cảng cá Đông Tác – nơi những chuyến biển trở về
Một địa điểm gắn rất rõ với cá ngừ Phú Yên là Cảng cá Đông Tác.
Rạng sáng, sau những chuyến biển dài ngày, tàu cá lần lượt trở về.
Cá ngừ được đưa từ hầm bảo quản lên boong rồi chuyển xuống cảng để cân, phân loại và đưa vào chuỗi thu mua.
Báo Đắk Lắk năm 2026 tiếp tục ghi nhận hình ảnh những tàu cá ngừ cập Cảng cá Đông Tác, nay thuộc phường Phú Yên, tỉnh Đắk Lắk.
Vì vậy, nếu muốn tạo một tuyến trải nghiệm văn hóa nghề biển trên VietAdventure, có thể kết nối:
Làng biển Phú Câu → Nghề câu cá ngừ → Cảng cá Đông Tác → Cá ngừ đại dương → Ẩm thực cá ngừ Tuy Hòa.
Đó gần như là hành trình hoàn chỉnh của một sản vật:
Ngư dân → biển khơi → tàu cá → cảng cá → thu mua → chế biến → bàn ăn.
📈 Từng tạo nên một nghề biển quy mô lớn
Những số liệu lịch sử cho thấy nghề cá ngừ từng phát triển rất mạnh tại Phú Yên.
Năm 2011, Phú Yên có khoảng 700 tàu câu cá ngừ, sản lượng trên 5.600 tấn.
Năm 2012, số tàu được ghi nhận khoảng 900 chiếc, sản lượng khoảng 6.050 tấn.
Đến một số giai đoạn sau đó, nghề gặp nhiều khó khăn do biến động nguồn lợi, giá cá, chi phí nhiên liệu, phương thức khai thác và chất lượng bảo quản.
Những con số trên là số liệu lịch sử, không nên sử dụng như số lượng tàu hoặc sản lượng hiện tại.
Điều quan trọng hơn là chúng cho thấy cá ngừ đại dương từng tạo nên một ngành nghề có quy mô rất đáng kể tại Phú Yên.
🧑✈️ Không chỉ có những người đi biển
Một con cá ngừ từ đại dương đến bàn ăn đi qua rất nhiều bàn tay.
Phía sau những chiếc tàu là:
người cung cấp nhiên liệu – nước đá – lương thực – ngư cụ – thợ máy – người bốc dỡ – người thu mua – cơ sở sơ chế – kho lạnh – nhà máy chế biến – vận chuyển – nhà hàng.
Tài liệu khuyến nông từ năm 2012 đã ghi nhận nghề cá ngừ tạo sinh kế không chỉ cho thuyền viên mà còn cho nhiều hoạt động thu mua, chế biến xuất khẩu và hậu cần nghề cá.
Do đó, cá ngừ đại dương có ảnh hưởng rộng hơn phạm vi một chiếc tàu.
Nó tạo nên cả một chuỗi kinh tế biển.
🍣 Từ sản vật xuất khẩu thành đặc sản du lịch
Cá ngừ có giá trị thương mại và xuất khẩu cao.
Nhưng nếu chỉ nhìn cá ngừ như một mặt hàng thủy sản thì vẫn chưa đủ để hiểu vai trò của nó đối với Phú Yên.
Qua thời gian, người dân và các đầu bếp địa phương đã biến cá ngừ thành nhiều món ăn.
Đến năm 2025, TTXVN mô tả cá ngừ đại dương như một “đại sứ du lịch” đặc biệt của Phú Yên, bởi sản vật này đã kết nối văn hóa biển với trải nghiệm ẩm thực dành cho du khách.
Đây là bước chuyển rất thú vị:
Sản vật biển → hàng hóa → nguyên liệu → món ăn → đặc sản → nhận diện du lịch.
🍽️ Cá ngừ đại dương Phú Yên có những món gì?
Một con cá ngừ có thể tạo nên rất nhiều món khác nhau. Trong ẩm thực Phú Yên, có thể xây dựng cả một “bản đồ món cá ngừ” gồm mắt cá ngừ hầm/chưng thố, phi lê cá ngừ dùng kiểu sashimi hoặc với mù tạt, lườn cá ngừ nướng, bao tử cá ngừ, trứng cá ngừ, gỏi cá ngừ, cá ngừ nướng và lẩu cá ngừ. Các chương trình quảng bá ẩm thực Phú Yên cũng đã giới thiệu sashimi, mắt cá hầm, lẩu, gỏi và các món nướng từ cá ngừ.
Mỗi bộ phận có kết cấu và cách chế biến khác nhau.
Nhờ vậy, một sản vật có thể tạo thành cả một hệ thống món ăn thay vì chỉ một đặc sản duy nhất.
👁️ Mắt cá ngừ – “đèn pha đại dương”
Trong số những món chế biến từ cá ngừ, nổi tiếng nhất với khách du lịch có lẽ là mắt cá ngừ đại dương.
Mắt cá lớn được làm sạch rồi hầm hoặc chưng trong thố cùng gia vị.
Vì kích thước đặc biệt, món này còn thường được gọi vui là:
“Đèn pha đại dương”.
Đây là một ví dụ điển hình về cách người dân vùng biển tận dụng nhiều phần của con cá và biến một nguyên liệu ít quen thuộc thành đặc sản.
VietAdventure nên giữ bài Mắt cá ngừ đại dương Phú Yên riêng và đặt liên kết nội bộ từ bài tổng quan này.
🍣 Thịt cá ngừ
Phần thịt cá ngừ có màu đỏ đặc trưng và có thể được chế biến theo nhiều phương pháp.
Một trong những trải nghiệm quen thuộc là cá ngừ thái lát, sử dụng với các loại gia vị hoặc theo phong cách sashimi.
Ngoài ra còn có thể nướng, áp chảo, làm gỏi hoặc chế biến thành những món nóng.
Cách ăn và độ chín cần phù hợp với chất lượng, nguồn gốc và điều kiện bảo quản của nguyên liệu.
Không nên mặc định mọi cá ngừ vừa đánh bắt đều phù hợp để ăn sống.
🔥 Lườn cá ngừ nướng
Lườn cá có phần thịt xen mỡ và khi nướng tạo mùi thơm khá rõ.
Đây là phần rất phù hợp với cách chế biến nhiệt cao.
Lườn cá có thể được tẩm gia vị rồi nướng, ăn cùng rau và nước chấm.
Nếu mắt cá tạo ấn tượng bởi hình dáng thì lườn cá lại dễ tiếp cận hơn với những người lần đầu thử ẩm thực cá ngừ.
🥘 Bao tử cá ngừ
Bao tử cá ngừ cũng được sử dụng trong ẩm thực địa phương.
Sau khi sơ chế kỹ, nguyên liệu có thể được chế biến theo nhiều cách như xào hoặc kết hợp với các nguyên liệu chua, cay và rau củ.
Độ giòn tạo cho món này một trải nghiệm hoàn toàn khác so với phần thịt hay mắt cá.
Đây cũng là một ví dụ khác cho thấy người dân vùng biển tận dụng khá toàn diện sản vật đánh bắt được.
🥚 Trứng cá ngừ
Khi gặp cá có trứng, phần trứng cũng có thể được giữ lại để chế biến.
Tùy món và cách nấu, trứng cá có thể được hấp, kho hoặc kết hợp với những nguyên liệu khác.
Tuy nhiên đây không phải nguyên liệu lúc nào cũng có, bởi còn phụ thuộc vào cá, mùa vụ và nguồn hàng.
Vì vậy không nên giới thiệu như một món luôn có sẵn tại mọi quán cá ngừ.
🌊 Cá ngừ và bản sắc ẩm thực Phú Yên
Điều đáng chú ý nhất là Phú Yên không chỉ “có cá ngừ”.
Nơi đây còn có câu chuyện nghề cá ngừ.
Có làng biển Phú Câu.
Có những thế hệ ngư dân mày mò cách câu.
Có câu vàng.
Có những chuyến đi xa bờ.
Có Cảng cá Đông Tác đón tàu trở về.
Có người thu mua và chế biến.
Và cuối cùng là những món ăn được phục vụ cho người dân và du khách.
Chính chuỗi câu chuyện hoàn chỉnh ấy giúp cá ngừ đại dương trở thành một sản vật có chiều sâu văn hóa hơn một món hải sản thông thường.
⚠️ Nghề cá ngừ cũng đối mặt nhiều thách thức
Câu cá ngừ đại dương không phải lúc nào cũng là câu chuyện về những chuyến biển bội thu.
Nguồn lợi thủy sản thay đổi.
Chi phí nhiên liệu và hậu cần cao.
Giá thu mua biến động.
Chất lượng cá phụ thuộc rất nhiều vào phương pháp khai thác và bảo quản.
Trong lịch sử phát triển của nghề, số tàu và sản lượng cũng từng tăng giảm đáng kể.
Vì vậy, tương lai của cá ngừ Phú Yên không chỉ nằm ở việc khai thác nhiều hơn.
Giá trị ngày càng phụ thuộc vào khai thác có trách nhiệm, truy xuất nguồn gốc, bảo quản tốt, nâng chất lượng sản phẩm và chế biến sâu.
📸 Tìm hiểu văn hóa cá ngừ ở Phú Yên
Đối với du khách, cá ngừ không nhất thiết chỉ được trải nghiệm tại bàn ăn.
Có thể tìm hiểu theo cả một hành trình:
Làng biển Phú Câu → Cảng cá Đông Tác → tìm hiểu nghề câu cá ngừ → thưởng thức các món cá ngừ tại Tuy Hòa.
Nếu đến khu vực cảng cá, cần nhớ đây là nơi sản xuất và giao thương đang hoạt động.
Không cản trở việc bốc dỡ.
Không tự ý lên tàu.
Không đứng giữa khu vực vận chuyển cá để chụp ảnh.
Nếu muốn chụp cận cảnh ngư dân hoặc hoạt động sơ chế, nên xin phép trước.
🗺️ Không nên tạo marker “Cá ngừ đại dương Phú Yên”
Cá ngừ đại dương là sản vật/đặc sản, không phải địa điểm.
Vì vậy VietAdventure không nên tạo một marker bản đồ có tên “Cá ngừ đại dương Phú Yên”.
Thay vào đó, bài này nên đóng vai trò bài tổng quan, rồi liên kết tới các POI và nội dung cụ thể:
Làng biển Phú Câu → Cảng cá Đông Tác → các nhà hàng cá ngừ → cơ sở chế biến → các món đặc sản cá ngừ.
Cách tổ chức này vừa đúng bản chất dữ liệu vừa tốt hơn cho liên kết nội bộ.
💙 Từ biển khơi thành biểu tượng xứ Nẫu
Có rất nhiều nơi ở Việt Nam đánh bắt cá ngừ.
Nhưng Phú Yên có một vị trí đặc biệt trong câu chuyện của nghề này.
Từ những thử nghiệm của ngư dân Tuy Hòa cuối thế kỷ XX, nghề câu cá ngừ đại dương phát triển mạnh rồi lan rộng ra nhiều tỉnh duyên hải miền Trung.
Qua nhiều thập niên, cá ngừ đi từ một loài cá được ngư dân mày mò tìm cách khai thác trở thành sản phẩm kinh tế quan trọng.
Rồi từ sản phẩm kinh tế, nó tiếp tục bước vào văn hóa ẩm thực.
Thịt cá trở thành món ăn.
Lườn cá được nướng.
Bao tử được chế biến thành món riêng.
Mắt cá trở thành “đèn pha đại dương”.
Và cuối cùng, khi nhắc đến cá ngừ đại dương, rất nhiều người nghĩ ngay đến Phú Yên.
Đó là lý do cá ngừ không chỉ là một sản vật của biển.
Nó còn kể câu chuyện về những người ngư dân Phú Câu, những chuyến tàu xa bờ, Cảng cá Đông Tác, văn hóa ẩm thực Tuy Hòa và một vùng đất đã góp phần hình thành nghề câu cá ngừ đại dương ở Việt Nam.
:quality(75)/2024_3_9_638455923421363577_cac-loai-oc-bien.jpg)