Nhắc đến hải sản Phú Yên, nhiều người nghĩ ngay đến cá ngừ đại dương, sò huyết Đầm Ô Loan, tôm hùm Sông Cầu, ghẹ hay nhum biển. Nhưng vùng biển xứ Nẫu còn có một nhóm hải sản rất phong phú và thú vị: các loại ốc biển.

Tùy vùng biển, mùa và môi trường sinh sống, người dân có thể bắt gặp nhiều loại ốc với hình dáng, kích thước và hương vị khác nhau.

Trong cách gọi dân gian tại miền biển có những cái tên như:

• Ốc ria
• Ốc mặt trăng
• Ốc đá
• Ốc nhảy
• Ốc tai bồ
• Ốc nón
• Ốc vú nàng
• Ốc gai
• Ốc hương
• Ốc len
• Ốc bàn tay
• Cùng nhiều loại ốc biển khác

Không phải tất cả đều xuất hiện quanh năm và tên gọi có thể thay đổi giữa các địa phương.

Chính sự đa dạng ấy làm nên một phần hấp dẫn của ẩm thực vùng biển Phú Yên.

Ốc biển Phú Yên

Phú Yên có đường bờ biển dài cùng nhiều dạng địa hình như bãi cát, bãi đá, ghềnh, đầm, vịnh và các đảo ven bờ.

Mỗi môi trường có thể là nơi sinh sống của những nhóm sinh vật biển khác nhau.

Ở những vùng đá và rạn ven bờ, người dân có thể tìm thấy nhiều loại ốc bám hoặc di chuyển quanh khe đá.

Ở vùng cát, đầm và vịnh lại có những nhóm nhuyễn thể khác.

Ốc sau khi được khai thác có thể đưa về chợ, các làng chài hoặc hàng quán hải sản.

Từ nguyên liệu tươi, cách chế biến thường khá đơn giản:

Luộc – hấp – nướng – xào – rang – nấu cháo hoặc chế biến cùng các loại gia vị.

Ốc ria

Ốc ria là một trong những tên gọi dân gian có thể gặp khi tìm hiểu các loại ốc biển.

Tên “ria” thường gợi đến những đặc điểm bên ngoài của vỏ hoặc cấu tạo khiến người dân địa phương dễ nhận diện.

Tuy nhiên, tên dân gian có thể khác nhau giữa các vùng, vì vậy không nên mặc định tất cả những con ốc được gọi là “ốc ria” đều thuộc một loài duy nhất.

Ốc ria tươi có thể được chế biến đơn giản để giữ vị tự nhiên.

Một số cách thưởng thức có thể gồm:

Ốc ria luộc – ốc ria hấp – ốc ria nướng – ốc ria xào.

Nếu nguyên liệu tươi, chỉ cần luộc hoặc hấp rồi dùng với nước chấm đã có thể cảm nhận rõ hương vị của ốc.

Ốc mặt trăng

Ốc mặt trăng gây chú ý ngay từ tên gọi.

Một số loại ốc được gọi theo đặc điểm của vỏ hoặc phần nắp ốc có hoa văn, hình dạng gợi liên tưởng đến mặt trăng.

Thịt ốc thường được thưởng thức khi còn nóng.

Có thể chế biến:

• Luộc
• Hấp sả
• Nướng
• Xào sả ớt
• Xào bơ tỏi
• Xào các loại sốt tùy khẩu vị

Nếu muốn cảm nhận vị nguyên bản, hấp hoặc luộc vẫn là cách đơn giản.

Nếu thích hương vị mạnh hơn, nướng và xào là những lựa chọn phù hợp.

Ốc đá

Tên ốc đá thường gắn với môi trường sống quanh các vùng đá, ghềnh hoặc rạn.

Những con ốc bám vào đá được người dân thu bắt rồi mang về chế biến.

Tùy loại, thịt ốc có thể mang kết cấu dai hoặc giòn.

Ốc đá không nhất thiết cần chế biến cầu kỳ.

Một nồi ốc luộc hoặc hấp nóng, ăn cùng chén nước chấm cay đã có thể trở thành món ăn thú vị.

Với các loại ốc nhỏ, cách ăn chậm rãi từng con cũng chính là một phần của trải nghiệm.

Ốc nhảy

Ốc nhảy là cái tên khá thú vị trong thế giới ốc biển.

Tên gọi liên quan đến cách loài ốc này di chuyển bằng phần chân phát triển, tạo cảm giác như đang bật hoặc “nhảy” trên nền đáy.

Ốc nhảy thường được yêu thích bởi phần thịt có kết cấu rõ và phù hợp với nhiều cách chế biến.

Có thể gặp:

Ốc nhảy hấp sả – ốc nhảy luộc – ốc nhảy nướng – ốc nhảy xào bơ tỏi.

Nếu ốc tươi, hấp sả là cách tương đối đơn giản.

Sả tạo hương thơm trong khi không che hoàn toàn vị của thịt ốc.

Ốc tai bồ

Ốc tai bồ là một tên gọi địa phương khá thú vị.

Vỏ của nhóm ốc được gọi bằng tên này có hình dáng khiến người dân liên tưởng đến một chiếc tai.

Tùy vùng, tên gọi có thể khác và không nên dựa riêng vào tên dân gian để xác định chính xác loài.

Ốc có thể được luộc, hấp hoặc nướng.

Với những con có kích thước lớn hơn, phần thịt sau khi lấy khỏi vỏ có thể được cắt nhỏ rồi chế biến tiếp.

Một cách đơn giản là nướng với mỡ hành hoặc gia vị nhẹ.

Mùi thơm của hành kết hợp với thịt ốc nóng tạo thành món ăn phù hợp cho những bữa hải sản ven biển.

Ốc nón

Ốc nón có phần vỏ mang hình dáng gần giống chiếc nón.

Nhóm ốc này thường gắn với môi trường đá ven biển.

Tùy loại và kích thước, người dân có thể luộc hoặc nướng.

Khi ăn, phần thịt được lấy khỏi vỏ rồi chấm với nước chấm.

Đây là kiểu hải sản rất phù hợp để giới thiệu cùng các hoạt động khám phá ghềnh đá và làng chài.

Ốc vú nàng

Tên gọi ốc vú nàng xuất phát từ hình dáng vỏ đặc biệt.

Ốc thường gắn với những khu vực đá ven biển hoặc đảo.

Cách chế biến không cần quá phức tạp.

Có thể:

Luộc – hấp – nướng.

Nếu nướng, một chút mỡ hành có thể được thêm lên phần thịt.

Ốc vừa chín, dùng ngay khi còn nóng sẽ giữ được kết cấu tốt hơn.

Ốc gai

Ốc gai dễ gây chú ý bởi lớp vỏ có nhiều phần nhô ra giống những chiếc gai.

Hình dáng đặc biệt khiến loại ốc này rất dễ tạo ấn tượng khi được bày trong những quầy hải sản.

Tùy loại, ốc gai có thể được:

• Luộc
• Hấp
• Nướng
• Xào

Do vỏ khá phức tạp, khi ăn cần cẩn thận với những phần sắc nhọn.

Ốc hương

Ốc hương là một trong những loại ốc quen thuộc hơn đối với thực khách.

Thịt ốc có mùi thơm đặc trưng và có thể chế biến theo nhiều cách.

Phổ biến có:

Ốc hương hấp sả – ốc hương nướng – ốc hương rang muối – ốc hương xào bơ tỏi – ốc hương xào sốt.

Nếu muốn thưởng thức vị tự nhiên của ốc, hấp là lựa chọn đơn giản.

Nếu muốn món đậm vị hơn, rang muối hoặc xào là những cách dễ tạo điểm nhấn.

Các loại ốc khác ở vùng biển Phú Yên

Ngoài những tên kể trên, tùy mùa và từng vùng biển, chợ cá hoặc làng chài còn có thể xuất hiện nhiều loại ốc khác.

Tên gọi dân gian rất phong phú.

Cùng một loại ốc có thể mang tên khác nhau ở những địa phương khác nhau.

Ngược lại, đôi khi cùng một tên dân gian lại được dùng cho những loài gần giống nhau.

Vì vậy, khi xây dựng danh mục các loại ốc Phú Yên, cách chính xác nhất là kết hợp:

Tên địa phương + hình ảnh thực tế + địa điểm ghi nhận + tên khoa học nếu đã xác định chắc chắn.

Điều này đặc biệt hữu ích nếu VietAdventure muốn xây dựng một thư viện hải sản địa phương lâu dài.

Các cách chế biến ốc phổ biến

Ốc luộc

Đây là một trong những cách đơn giản nhất.

Ốc được làm sạch rồi luộc đến khi vừa chín.

Có thể thêm sả hoặc một số nguyên liệu thơm.

Ưu điểm của cách này là không sử dụng quá nhiều gia vị nên dễ cảm nhận vị tự nhiên của ốc.

Ốc hấp sả

Sả tạo mùi thơm rất phù hợp với hải sản.

Ốc hấp nóng cùng sả rồi dùng với nước chấm cay là cách chế biến đơn giản nhưng dễ ăn.

Ốc nướng

Những loại ốc có kích thước phù hợp có thể được nướng.

Tùy món, có thể nướng nguyên bản hoặc thêm:

Mỡ hành – muối ớt – bơ tỏi – các loại sốt.

Ốc nướng nên ăn ngay khi vừa chín để tránh thịt bị khô hoặc quá dai.

Ốc xào sả ớt

Sả và ớt tạo mùi thơm mạnh, phù hợp với những người thích món đậm vị.

Phần sốt bám vào vỏ và thịt ốc tạo nên món ăn rất thích hợp để dùng nóng.

Ốc xào bơ tỏi

Đây là cách chế biến hiện đại và phổ biến tại nhiều quán hải sản.

Mùi thơm của bơ và tỏi tạo hương vị đậm hơn so với luộc hoặc hấp.

Tuy nhiên, với những loại ốc biển hiếm hoặc có hương vị đặc trưng, chế biến đơn giản đôi khi lại là cách tốt hơn để cảm nhận nguyên liệu.

Nước chấm – một phần quan trọng khi ăn ốc

Ốc luộc hoặc hấp thường ngon hơn khi đi cùng nước chấm phù hợp.

Có thể dùng:

Muối ớt chanh – muối ớt xanh – nước mắm gừng – nước mắm tỏi ớt.

Tùy loại ốc và cách chế biến mà chọn nước chấm khác nhau.

Với ốc đã rang muối hoặc xào sốt đậm, đôi khi không cần thêm nước chấm.

Ăn ốc ở làng chài Phú Yên

Một trong những trải nghiệm thú vị khi khám phá Phú Yên là tìm hiểu hải sản tại các làng chài và vùng biển.

Thay vì chỉ gọi những món quen thuộc, du khách có thể hỏi người dân:

“Hôm nay có loại ốc gì?”

Câu trả lời có thể thay đổi theo mùa và theo chuyến biển.

Đây cũng chính là điều thú vị.

Ẩm thực biển không phải lúc nào cũng có một thực đơn cố định.

Có những loại hải sản hôm nay xuất hiện nhưng ngày mai chưa chắc còn.

Những khu vực có thể kết hợp khám phá hải sản

Khi xây dựng nội dung trên VietAdventure, chủ đề các loại ốc có thể liên kết với nhiều vùng biển của Phú Yên như:

Vũng Rô

Vùng vịnh phía nam, phù hợp để kết hợp nội dung về bè hải sản và hành trình khám phá Đèo Cả – Mũi Điện – Bãi Môn – Vũng Rô.

Long Thủy

Làng biển gần Tuy Hòa, thích hợp để xây dựng nội dung về đời sống ngư dân, hải sản và các đảo gần bờ.

Mỹ Quang

Có làng chài, bờ biển và nhiều câu chuyện ẩm thực biển có thể kết nối với nhum, cá và nước mắm.

Vịnh Xuân Đài – Sông Cầu

Một vùng biển có giá trị lớn về cảnh quan, nuôi trồng và khai thác thủy sản, rất phù hợp để phát triển cụm nội dung về tôm hùm, ghẹ, cá và các loại ốc.

Tuy nhiên, loại ốc thực tế có mặt tại từng địa điểm còn phụ thuộc môi trường, mùa vụ và hoạt động khai thác; không nên mặc định mọi loại ốc đều có tại tất cả các khu vực trên.

Lưu ý khi thưởng thức ốc biển

Ốc biển cần được sử dụng từ nguồn có thể xác định là loài ăn được.

Không nên tự thu bắt những loài ốc lạ ngoài tự nhiên rồi chế biến chỉ dựa vào hình dáng hoặc tên gọi dân gian.

Một số loài nhuyễn thể biển có thể chứa độc tố tự nhiên hoặc tích lũy độc tố từ môi trường.

Đặc biệt, không nên cho rằng nấu chín luôn có thể loại bỏ mọi loại độc tố.

Nếu không biết chính xác loại ốc, cách an toàn là không sử dụng làm thực phẩm.

Đối với hải sản mua để ăn, nên lựa chọn nguồn rõ ràng và nguyên liệu còn tươi.

Các loại ốc – một thế giới nhỏ trong ẩm thực biển Phú Yên

Ốc ria, ốc mặt trăng, ốc đá, ốc nhảy, ốc tai bồ và nhiều loại ốc khác góp phần tạo nên sự đa dạng của hải sản vùng biển.

Mỗi loại có hình dáng khác nhau.

Kết cấu thịt khác nhau.

Môi trường sinh sống khác nhau.

Và cách thưởng thức cũng khác nhau.

Có loại chỉ cần luộc.

Có loại ngon khi hấp.

Có loại thích hợp nướng trên than.

Có loại lại phù hợp xào cùng sả, ớt hoặc các loại gia vị.

Nếu cá ngừ đại dương đại diện cho một phần nổi tiếng của ẩm thực Phú Yên thì những loại ốc nhỏ bé lại kể một câu chuyện khác: câu chuyện về ghềnh đá, bãi biển, làng chài và những bữa hải sản thay đổi theo từng chuyến biển.

Đó cũng là một phần rất đáng khám phá trong hành trình tìm hiểu ẩm thực xứ Nẫu.