Lễ hội Đền Lê Thành Phương là một trong những lễ hội lịch sử – văn hóa tiêu biểu của vùng đất Phú Yên, được tổ chức vào ngày 27 và 28 tháng Giêng âm lịch hằng năm nhằm tưởng nhớ danh nhân Lê Thành Phương (1825–1887) cùng các sĩ phu, văn thân và nghĩa quân Phú Yên tham gia phong trào Cần Vương chống thực dân Pháp cuối thế kỷ XIX.
Khác với những lễ hội đầu xuân gắn với đời sống sông nước như Đầm Ô Loan hay Đà Nông, Lễ hội Đền Lê Thành Phương mang đậm dấu ấn lịch sử, truyền thống yêu nước và đạo lý uống nước nhớ nguồn.
Trong hai ngày diễn ra lễ hội, người dân và du khách cùng tham gia các nghi thức tưởng niệm, rước linh vị, dâng hương và nhiều hoạt động văn hóa, thể thao, trò chơi dân gian.
Lễ hội Đền Lê Thành Phương diễn ra khi nào?
Lễ hội được tổ chức vào:
Ngày 27 và 28 tháng Giêng âm lịch hằng năm.
Đây là thời điểm người dân địa phương tưởng nhớ ngày mất của danh nhân Lê Thành Phương.
Lễ hội thường gồm hai phần chính:
Phần lễ mang tính trang nghiêm, tưởng niệm và tri ân.
Phần hội tạo không khí vui tươi với nhiều hoạt động văn hóa, thể thao và trò chơi dân gian.
Lễ hội Đền Lê Thành Phương ở đâu?
Lễ hội diễn ra tại Đền thờ Lê Thành Phương, quê hương của vị thủ lĩnh phong trào Cần Vương ở Phú Yên.
Địa chỉ trước sắp xếp
Xã An Hiệp, huyện Tuy An, tỉnh Phú Yên.
Địa chỉ hiện nay
Xã Ô Loan, tỉnh Đắk Lắk.
Sau khi thay đổi đơn vị hành chính, các tài liệu mới hiện ghi Đền thờ Lê Thành Phương thuộc xã Ô Loan, tỉnh Đắk Lắk.
Tuy nhiên, khi tra cứu trên Google Maps, báo chí hoặc tài liệu lịch sử, du khách vẫn thường gặp địa danh An Hiệp – Tuy An – Phú Yên. Đây là địa chỉ cũ và cũng là tên địa phương gắn với lịch sử của di tích.
Lê Thành Phương là ai?
Lê Thành Phương sinh năm 1825 và mất năm 1887, quê tại vùng đất Tuy An của Phú Yên.
Ông sinh ra trong một gia đình có truyền thống Nho học và được biết đến là một nhà yêu nước tiêu biểu của Phú Yên cuối thế kỷ XIX.
Khi vua Hàm Nghi ban Chiếu Cần Vương kêu gọi nhân dân đứng lên chống thực dân Pháp, phong trào hưởng ứng nhanh chóng lan rộng tại nhiều địa phương.
Tại Phú Yên, Lê Thành Phương trở thành một trong những người lãnh đạo phong trào.
Ông tập hợp lực lượng, xây dựng nghĩa quân và cùng các sĩ phu, văn thân yêu nước đứng lên chống lại sự xâm lược của thực dân Pháp.
Cuộc khởi nghĩa gắn với tên tuổi Lê Thành Phương trở thành một phần quan trọng trong lịch sử đấu tranh chống ngoại xâm của nhân dân Phú Yên.
Từ nhà nho trở thành thủ lĩnh nghĩa quân
Lê Thành Phương vốn là một nhà nho.
Nhưng trước hoàn cảnh đất nước cuối thế kỷ XIX, ông đã lựa chọn con đường đứng lên chống ngoại xâm.
Hưởng ứng Chiếu Cần Vương của vua Hàm Nghi, ông cùng các sĩ phu và người dân địa phương tổ chức lực lượng kháng chiến tại Phú Yên.
Phong trào phát triển mạnh, thu hút đông đảo người dân tham gia.
Trong lịch sử địa phương, ông được nhắc đến với vai trò một trong những thủ lĩnh tiêu biểu của phong trào Cần Vương tại Phú Yên.
Cuộc đời và sự nghiệp của Lê Thành Phương vì vậy gắn chặt với truyền thống yêu nước của vùng đất này.
Đền thờ Lê Thành Phương
Sau khi ông qua đời, nhân dân địa phương tưởng nhớ và ghi nhận công lao của người thủ lĩnh nghĩa quân.
Đền thờ Lê Thành Phương trở thành nơi tưởng niệm ông và cũng là địa điểm giáo dục truyền thống lịch sử cho các thế hệ sau.
Đặc biệt vào cuối tháng Giêng âm lịch, nơi đây trở thành trung tâm của một lễ hội lớn với sự tham gia của người dân địa phương và du khách.
Không gian đền, khu mộ và những địa điểm liên quan tạo thành một quần thể mang nhiều giá trị lịch sử.
Phần lễ – tưởng nhớ người anh hùng yêu nước
Phần lễ là nội dung quan trọng và trang nghiêm nhất của Lễ hội Đền Lê Thành Phương.
Một trong những nghi thức đặc trưng là rước linh vị Lê Thành Phương từ khu mộ về đền thờ.
Đoàn rước được tổ chức theo nghi thức truyền thống, tạo nên một không gian vừa trang nghiêm vừa mang đậm màu sắc văn hóa địa phương.
Tại đền diễn ra các hoạt động như:
- Cúng giỗ
- Dâng hương
- Dâng lễ vật
- Rước sắc
- Rước linh vị
- Các nghi thức tưởng niệm truyền thống
Đây là dịp để người dân bày tỏ lòng thành kính và tri ân đối với Lê Thành Phương cùng những người đã tham gia phong trào đấu tranh chống thực dân Pháp.
Rước linh vị từ mộ về đền
Nghi thức rước linh vị là một trong những hình ảnh đặc trưng nhất của lễ hội.
Đoàn rước xuất phát từ khu mộ của Lê Thành Phương và đưa linh vị về đền thờ.
Nghi thức này không đơn thuần là một hoạt động lễ nghi mà còn thể hiện sự kết nối giữa di tích, nhân vật lịch sử và cộng đồng địa phương.
Qua nhiều thế hệ, hoạt động vẫn được duy trì như một phần quan trọng của ngày giỗ và lễ hội.
Phần hội – không gian văn hóa dân gian
Sau những nghi thức trang nghiêm là phần hội với không khí sôi nổi hơn.
Tùy từng năm, chương trình có thể tổ chức nhiều hoạt động văn hóa và thể thao truyền thống.
Những hoạt động từng xuất hiện tại lễ hội gồm:
- Hội Bài chòi
- Đánh cờ người
- Trình diễn võ thuật cổ truyền
- Đi cà kheo
- Kéo co
- Đẩy gậy
- Các trò chơi dân gian
- Hoạt động văn nghệ và thể thao
Các hoạt động giúp lễ hội không chỉ là dịp tưởng niệm một nhân vật lịch sử mà còn trở thành ngày hội cộng đồng của người dân trong vùng.
Bài chòi tại Lễ hội Đền Lê Thành Phương
Bài chòi là một nét văn hóa đặc trưng của miền Trung và cũng thường xuất hiện trong không gian lễ hội.
Tiếng hô bài chòi, những câu hát dân gian và sự tương tác giữa người diễn xướng với người chơi tạo nên bầu không khí vui vẻ sau những nghi thức tưởng niệm trang nghiêm.
Đối với du khách, đây cũng là cơ hội để trải nghiệm một loại hình nghệ thuật dân gian đặc trưng của miền Trung.
Cờ người và võ thuật cổ truyền
Những màn cờ người là một trong các hoạt động thu hút đông người xem.
Thay vì sử dụng những quân cờ nhỏ trên bàn, người thật hóa thân thành các quân cờ trên một bàn cờ lớn.
Bên cạnh đó, những màn trình diễn võ thuật cổ truyền góp phần tạo nên không khí mạnh mẽ, phù hợp với tinh thần của một lễ hội tưởng nhớ người thủ lĩnh nghĩa quân.
Các hoạt động này đồng thời giúp thế hệ trẻ tiếp cận lịch sử bằng những hình thức gần gũi và sinh động hơn.
Tái hiện cuộc đời và sự nghiệp Lê Thành Phương
Trong một số kỳ lễ hội còn có những chương trình nghệ thuật, trích đoạn sân khấu tái hiện cuộc đời và sự nghiệp chống thực dân Pháp của Lê Thành Phương.
Thông qua hình thức sân khấu hóa, những sự kiện lịch sử vốn nằm trong sách vở trở nên trực quan hơn.
Người xem có thể hiểu thêm về bối cảnh đất nước, phong trào Cần Vương và tinh thần đấu tranh của nhân dân Phú Yên cuối thế kỷ XIX.
Ý nghĩa của Lễ hội Đền Lê Thành Phương
Lễ hội trước hết là dịp tưởng nhớ danh nhân Lê Thành Phương cùng các sĩ phu, văn thân và nghĩa quân Phú Yên đã tham gia phong trào Cần Vương.
Đây cũng là dịp nhắc lại một giai đoạn lịch sử quan trọng của địa phương.
Thông qua các nghi thức tưởng niệm và hoạt động văn hóa, câu chuyện về những thế hệ đi trước tiếp tục được truyền lại cho thế hệ trẻ.
Lễ hội vì vậy mang nhiều ý nghĩa:
Tri ân tiền nhân
Tưởng nhớ những người đã hy sinh trong quá trình đấu tranh bảo vệ quê hương.
Giáo dục truyền thống
Giúp thế hệ trẻ tìm hiểu lịch sử và tinh thần yêu nước của người dân Phú Yên.
Bảo tồn văn hóa
Nhiều nghi thức, trò chơi và loại hình nghệ thuật dân gian được duy trì thông qua lễ hội.
Gắn kết cộng đồng
Người dân từ nhiều khu vực cùng trở về tham dự ngày hội, gặp gỡ và tưởng nhớ một nhân vật lịch sử chung của quê hương.
Du lịch Đền Lê Thành Phương vào dịp lễ hội
Nếu muốn tìm hiểu lịch sử Phú Yên thay vì chỉ khám phá biển và cảnh quan thiên nhiên, ngày 27–28 tháng Giêng là thời điểm đặc biệt để ghé Đền Lê Thành Phương.
Không gian di tích ngày thường tương đối yên tĩnh.
Nhưng vào dịp lễ hội, nơi đây trở thành một không gian văn hóa với đoàn rước, nghi lễ tưởng niệm, trò chơi dân gian và nhiều hoạt động cộng đồng.
Du khách vừa có thể tham quan di tích vừa tìm hiểu câu chuyện về phong trào Cần Vương tại Phú Yên.
Kết hợp tham quan các địa điểm gần Đền Lê Thành Phương
Đền nằm trong khu vực phía bắc Tuy Hòa, thuận tiện kết hợp với nhiều địa danh nổi tiếng.
Một hành trình tham khảo:
Tuy Hòa → Bãi Xép → Hòn Yến → Chùa Thanh Lương → Đầm Ô Loan → Đền Lê Thành Phương → Nhà thờ Mằng Lăng → Gành Đá Đĩa.
Nếu đi đúng dịp cuối tháng Giêng, bạn còn có thể kết hợp trải nghiệm các lễ hội truyền thống khác của khu vực Phú Yên.
Kinh nghiệm tham dự lễ hội
Nếu muốn theo dõi các nghi thức chính, du khách nên tìm hiểu chương trình cụ thể của từng năm trước khi khởi hành.
Ngày 27 và 28 tháng Giêng thường có nhiều người đến dự lễ nên nên đến sớm để thuận tiện tìm nơi đỗ xe.
Khi vào khu vực đền thờ, cần:
- Ăn mặc lịch sự
- Giữ trật tự trong thời gian hành lễ
- Không đứng chắn đoàn rước
- Không tự ý đi vào khu vực thực hiện nghi lễ
- Giữ gìn vệ sinh khu di tích
- Tôn trọng phong tục và hoạt động tín ngưỡng của cộng đồng
Nếu chụp ảnh đoàn rước hoặc nghi thức, nên giữ khoảng cách phù hợp và tránh ảnh hưởng đến người tham gia lễ.
Lễ hội Đền Lê Thành Phương – nơi lịch sử được tiếp nối qua nhiều thế hệ
Phú Yên thường được du khách nhớ đến bởi biển xanh, Gành Đá Đĩa, Mũi Điện hay Đầm Ô Loan.
Nhưng phía sau vẻ đẹp thiên nhiên ấy còn là một vùng đất có lịch sử và truyền thống đấu tranh lâu đời.
Lễ hội Đền Lê Thành Phương là một trong những nơi giúp du khách tiếp cận một phần lịch sử đó.
Mỗi dịp 27–28 tháng Giêng, đoàn rước lại đưa linh vị từ mộ về đền. Người dân dâng hương tưởng niệm. Những câu bài chòi lại vang lên và các trò chơi dân gian tiếp tục diễn ra.
Qua đó, câu chuyện về người thủ lĩnh Cần Vương Lê Thành Phương cùng những nghĩa quân Phú Yên không chỉ nằm lại trong sử sách mà tiếp tục được nhắc nhớ trong đời sống cộng đồng.
Dù địa chỉ hành chính ngày nay đã thay đổi từ xã An Hiệp, huyện Tuy An, tỉnh Phú Yên thành xã Ô Loan, tỉnh Đắk Lắk, lễ hội vẫn là một phần di sản lịch sử – văn hóa đặc sắc của vùng đất Phú Yên.
