Bánh phồng nhúng mắm nướng Phú Yên là một món ăn vặt dân dã gợi nhớ tuổi thơ của nhiều người miền Trung. Những chiếc bánh khô được nhúng nhanh qua hỗn hợp nước mắm pha, sau đó đặt lên bếp than và nướng đến khi bánh phồng, giòn, dậy mùi thơm.
Không cần thịt, hải sản hay những nguyên liệu cầu kỳ, sức hấp dẫn của món ăn đến từ sự kết hợp rất đơn giản: bánh giòn, nước mắm mặn ngọt, vị cay của ớt và mùi thơm đặc trưng khi nướng trên than.
Bánh phồng nhúng mắm nướng là gì?
Tên gọi gần như mô tả đầy đủ cách chế biến món ăn.
Bánh khô được nhúng hoặc thấm nhanh vào nước mắm đã pha gia vị, sau đó đem nướng trực tiếp trên than hồng. Khi gặp nhiệt, bánh khô dần, nở và trở nên giòn.
Cách ăn bánh nhúng nước mắm rồi nướng không chỉ tồn tại trong ký ức ẩm thực miền Trung. Một ghi chép về món ăn dân dã vùng Nam Trung Bộ mô tả bánh được nhúng vào thau mắm pha ớt, tỏi, để ráo rồi nướng trên than; thành phẩm có vị giòn, cay và thơm mùi mắm.
Ở Phú Yên, bánh tráng và các món chế biến từ bánh cũng có vị trí đặc biệt trong đời sống ẩm thực. Nghề làm bánh tráng Phú Yên đã được đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2022.
Bí quyết nằm ở chén mắm
Bánh ngon hay không phụ thuộc rất nhiều vào phần nước mắm dùng để nhúng.
Nước mắm có thể được pha cùng đường, tỏi và ớt theo khẩu vị. Một số cách làm gia đình có thể điều chỉnh thêm nguyên liệu để tạo vị riêng.
Mắm không nên quá đặc hoặc quá mặn. Bánh chỉ cần được nhúng nhanh để bề mặt thấm một lượng vừa đủ.
Nếu bánh hút quá nhiều nước, khi nướng sẽ lâu giòn và dễ cháy trước khi khô hoàn toàn.
Ngược lại, lượng mắm vừa phải sẽ giúp bánh sau khi nướng có vị đậm đà nhưng vẫn giữ được độ giòn.
Nướng trên than mới dậy mùi thơm
Phần thú vị nhất là công đoạn nướng.
Bánh sau khi nhúng mắm được đặt lên bếp than hồng. Người nướng phải liên tục trở bánh để nhiệt tỏa đều và tránh cháy.
Khi bánh bắt đầu nóng, mùi nước mắm, tỏi và ớt gặp than nóng tạo nên một mùi thơm rất đặc trưng.
Bánh dần khô lại và trở nên giòn. Những phần tiếp xúc với nhiệt mạnh có thể hơi xém, tạo thêm mùi thơm của món nướng.
Các món bánh tráng sử dụng mắm cũng đặc biệt hợp với cách nướng than; nguồn giới thiệu đặc sản Phú Yên ghi nhận việc nướng bánh tráng mắm ruốc trên than giúp món ăn dậy mùi rõ hơn.
Một chiếc bánh hội tụ mặn, ngọt, cay và giòn
Bánh phồng nhúng mắm nướng ngon nhất khi vừa rời khỏi bếp than.
Cắn miếng đầu tiên là độ giòn của bánh. Tiếp đến là vị mặn ngọt từ nước mắm, mùi tỏi và cuối cùng là vị cay của ớt.
Nếu nước mắm được pha cân bằng, bánh không quá mặn mà có vị đậm đà vừa phải.
Đặc biệt, mùi thơm của nước mắm khi được nướng tạo cảm giác rất khác so với việc chỉ chấm bánh vào nước mắm thông thường.
Đây cũng là kiểu món ăn mà đôi khi mùi thơm từ bếp nướng đã hấp dẫn trước cả khi được thưởng thức.
Món quà vặt gắn với ký ức tuổi thơ
Giá trị thú vị của bánh phồng nhúng mắm nướng không nằm ở nguyên liệu đắt tiền.
Ngược lại, chính sự đơn giản khiến món ăn trở nên gần gũi.
Một ít bánh khô, chén nước mắm pha, vài trái ớt, chút tỏi và bếp than đã có thể tạo thành món ăn để cả nhà hoặc nhóm bạn ngồi quanh bếp cùng thưởng thức.
Bánh vừa nướng xong được chuyền tay nhau ăn khi còn nóng. Hết chiếc này lại đặt chiếc khác lên bếp.
Vì vậy, món ăn không chỉ mang hương vị mà còn gắn với không khí gia đình, những buổi tụ họp và ký ức về các món quà vặt ngày trước.
Bánh tráng và văn hóa ẩm thực Phú Yên
Nhắc đến bánh ở Phú Yên, nhiều người biết đến bánh tráng Hòa Đa. Nhưng bánh tráng trong đời sống địa phương không chỉ xuất hiện như một đặc sản để mua về.
Bánh có mặt trong rất nhiều cách ăn: nướng giòn, nhúng nước để cuốn, ăn với bánh hỏi lòng heo, cuốn cá, thịt và rau sống hoặc kết hợp với các loại mắm.
Nguồn tư liệu về bánh tráng miền Trung cũng phân biệt loại bánh dày dùng để nướng với bánh mỏng dùng nhúng nước và bánh rất mỏng dùng làm chả ram.
Chính sự đa dạng đó cho thấy từ một nguyên liệu rất bình thường, người dân có thể tạo nên nhiều cách thưởng thức khác nhau.
Bánh phồng nhúng mắm nướng là một trong những cách ăn giản dị nhất: lấy vị ngon của bánh, mắm và lửa than làm chính.
Món dân dã đáng lưu giữ của Phú Yên
Ngày nay, du khách đến Phú Yên thường tìm những đặc sản nổi tiếng như mắt cá ngừ đại dương, bánh hỏi lòng heo, bánh canh hẹ, sò huyết Đầm Ô Loan hay tôm hùm Sông Cầu.
Nhưng để hiểu thêm về ẩm thực địa phương, những món ăn nhỏ và bình dị cũng rất đáng khám phá.
Bánh phồng nhúng mắm nướng Phú Yên không cầu kỳ trong cách chế biến, nhưng lại hội tụ nhiều nét quen thuộc của ẩm thực xứ Nẫu: bánh, nước mắm, ớt và bếp than.
Một chiếc bánh nóng hổi, giòn tan, thơm mùi mắm và cay nhẹ nơi đầu lưỡi có thể chẳng phải một món sơn hào hải vị, nhưng lại là thứ hương vị khiến người xa quê dễ nhớ về những ngày tháng cũ.
