Việt Nam nằm trên bán đảo Đông Dương, thuộc khu vực Đông Nam Á và ven biển Thái Bình Dương. Trên đất liền, Việt Nam tiếp giáp Trung Quốc ở phía Bắc, Lào và Campuchia ở phía Tây; phía Đông giáp Biển Đông.

Dải đất liền Việt Nam có hình chữ S, kéo dài khoảng 1.650 km theo hướng Bắc – Nam, phần rộng nhất trên đất liền khoảng 500 km và nơi hẹp nhất gần 50 km.

Địa hình Việt Nam rất đa dạng, gồm đồi núi, đồng bằng, bờ biển và thềm lục địa. Địa hình nhìn chung thấp dần theo hướng Tây Bắc – Đông Nam.

Đồi núi chiếm khoảng ba phần tư diện tích lãnh thổ nhưng phần lớn là đồi núi thấp. Các dãy núi lớn tập trung ở phía Tây và Tây Bắc. Từ đèo Hải Vân trở vào Nam, địa hình đơn giản hơn, nổi bật với các cao nguyên liên tiếp tạo thành khu vực Tây Nguyên và hệ thống Trường Sơn.

Đồng bằng chỉ chiếm khoảng một phần tư diện tích đất liền. Hai vùng đồng bằng lớn nhất là đồng bằng Bắc Bộ ở lưu vực sông Hồng và đồng bằng Nam Bộ ở lưu vực sông Mê Công. Dọc duyên hải miền Trung là chuỗi đồng bằng nhỏ và hẹp.

Việt Nam có ba mặt Đông, Nam và Tây Nam hướng ra biển, với đường bờ biển dài khoảng 3.260 km, từ Móng Cái ở phía Bắc đến Hà Tiên ở phía Tây Nam.

Khu vực biển của Việt Nam có thềm lục địa, nhiều đảo và quần đảo. Vịnh Bắc Bộ tập trung nhiều đảo, trong đó có khu vực Vịnh Hạ Long, Bái Tử Long, Cát Hải, Cát Bà và Bạch Long Vĩ. Xa hơn là các quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa; phía Nam và Tây Nam có các nhóm đảo Côn Sơn, Phú Quốc và Thổ Chu.

Việt Nam nằm trong vành đai nội chí tuyến, có nền nhiệt và độ ẩm cao, đồng thời chịu ảnh hưởng rõ rệt của Biển Đông và chế độ gió mùa. Khí hậu thay đổi theo mùa, theo độ cao, từ Bắc vào Nam và từ Đông sang Tây.

Nhiệt độ trung bình năm theo nguồn Bộ Ngoại giao dao động khoảng 21–27°C. Số giờ nắng phổ biến từ 1.400 đến 3.000 giờ mỗi năm, lượng mưa trung bình khoảng 1.500–2.000 mm/năm và độ ẩm không khí vào khoảng 80%.

Việt Nam có mạng lưới sông ngòi dày đặc, với khoảng 2.360 con sông dài trên 10 km. Các sông chủ yếu chảy theo hai hướng chính là Tây Bắc – Đông Nam và hướng vòng cung.

Hai hệ thống sông lớn nhất là sông Hồng và sông Mê Công, góp phần hình thành hai vùng đồng bằng rộng lớn và màu mỡ. Chế độ nước sông phân hóa rõ thành mùa lũ và mùa cạn; mùa lũ chiếm phần lớn lượng nước trong năm.

Đất đai Việt Nam đa dạng và có độ phì tương đối cao, tạo điều kiện cho phát triển nông nghiệp và lâm nghiệp. Hệ thực vật phong phú với khoảng 14.600 loài thực vật theo số liệu được Bộ Ngoại giao công bố trên trang nguồn.

Hệ động vật cũng đa dạng, gồm nhiều loài thú, chim, bò sát, lưỡng cư, cá và côn trùng. Nhiều hệ sinh thái rừng nhiệt đới, rừng núi đá vôi và rừng nhiều tầng là nơi cư trú của các loài quý hiếm.

Việt Nam có nhiều vườn quốc gia và khu bảo tồn có giá trị đa dạng sinh học, đồng thời có các khu dự trữ sinh quyển được UNESCO công nhận, đóng vai trò quan trọng trong nghiên cứu khoa học, bảo tồn và phát triển du lịch sinh thái.